78. Frankfurt Kitap Fuarı Başladı: Türk Yayıncılar Bu Pazarda Nerede?

Yayıncılık dünyasının en büyük buluşması Frankfurt Kitap Fuarı, 78. kez kapılarını açtı. 7–11 Ekim 2026 tarihleri arasında sürecek fuarın onur konuğu Çekya; gündemin başında yapay zekâ, yayın özgürlüğü ve telif ticareti var.

Mürsel Çavuş

Frankfurt Kitap Fuarı, yayıncılar ve kitapçılar birliği Börsenverein des Deutschen Buchhandels’e bağlı Frankfurter Buchmesse tarafından düzenleniyor. İlk iki gün yalnızca sektör profesyonellerine açık; okurlar 9 Ekim Cuma gününden itibaren salonlara girebiliyor. Açılış basın toplantısında konuşan Börsenverein başkanı Sebastian Guggolz, kutuplaşmış bir kamusal alanda kitabın yerini şöyle tarif etti, “Çağımızın hoparlörlerine ve hizaya gelme baskısına karşı en önemli denge unsuru kitaplardır ve öyle kalacak.”

Fuara Kaç Yayıncı Katılıyor?

2026’nın kesin katılımcı ve ziyaretçi sayıları geleneksel olarak fuar kapanırken açıklanıyor. Geçen yılın tablosu fuarın ölçeğini gösteriyor: 2025’te 93 ülkeden 4.350 yayınevi ve şirket stant açtı, fuarı 238.000 kişi gezdi, 3.500’ü aşkın etkinlik düzenlendi.

Bu rakam pandemi öncesinin hâlâ gerisinde. 2019’da katılımcı sayısı 7.450 idi.

Bu yıl fuar küçülmüş bir alanda yapılıyor. Geleneksel olarak uluslararası yayıncıların toplandığı 6 numaralı salon, yapı denetimi nedeniyle kullanılamıyor; buradaki yabancı katılımcılar merkezdeki 4.2 salonuna taşındı. Yeni salon düzeni de tartışma yarattı: Almanya’daki HarperCollins, düzenlemeyi gerekçe göstererek bu yıl stant açmama kararı aldı. Fuarı 20 yılı aşkın süredir yöneten Juergen Boos için de bu son fuar. Boos emekliye ayrılıyor, yerini Carlsen Yayınevi’nin eski genel müdürü Joachim Kaufmann alacak.

Fuar Kaç Yıldır Düzenleniyor, Hiç Ara Verdi mi?

Frankfurt’ta kitap fuarı geleneği matbaa kadar eski: Gutenberg’in Mainz’da baskıya başlamasının ardından kent, 17. yüzyılın sonuna dek Avrupa’nın kitap ticareti merkeziydi. Sansürle gerileyen fuar, Aydınlanma çağında yerini Leipzig’e bıraktı.

Bugünkü fuar 1949’da doğdu. 18–23 Eylül 1949’da Paulskirche’de düzenlenen ilk fuara 205 Alman yayınevi katıldı. O günden beri fuar her yıl düzenleniyor; 2026’da ise tüm dünyadan yayıncılar 78. kez bir araya geldiler.

Fuarın olağan biçimde yapılamadığı tek dönem pandemi yılları oldu. 2020’de salonlarda tek bir stant kurulmadı. Fuar “Special Edition” adıyla dijital ortama taşındı, telif görüşmeleri çevrim içi yapıldı. 2021’deki fuar az sayıda katılımcıyla, yarı yüz yüze yarı çevrim içi yapıldı.

Fuarın Yayıncılığa Etkisi Ne?

Frankfurt’u kitap fuarlarından ayıran, kitap satışı değil hak satışı. Bir romanın başka dillere çevrilmesi, sesli kitaba ya da diziye uyarlanması için yapılan anlaşmaların önemli bir kısmı burada başlıyor. Edebiyat ajanslarının ve izcilerin buluştuğu Literary Agents & Scouts Centre, 2025’te 33 ülkeden 357 ajans ve yayınevini 591 masada ağırladı; merkez erkenden dolmuştu.

Fuar, onur konuğu geleneğiyle de bir ülke edebiyatının Almanca pazara açılması için vitrin işlevi görüyor. 1988’den beri her yıl bir ülke ya da dil bölgesi konuk ediliyor.

Fuar haftası ödül takvimini de belirliyor. Alman Kitap Ödülü fuar arifesinde Shida Bazyar’a verildi. Alman Kitap Ticareti Barış Ödülü ise 11 Ekim’de İngiliz-Fransız yazar ve insan hakları avukatı Philippe Sands’e verilecek.

Bu Yılın Ana Temaları Neler?

• Yapay zekâ: Fuarın profesyonel programının tamamına yayılan ortak tema. Konuşulan başlıklar arasında yayıncılar ve hak yöneticileri için yapay zekâ, üst veri ve sesli kitap üretimi var.
• Yayın özgürlüğü ve demokrasi: Kültür politikası programı Frankfurt Calling, 11 mekânda 120 etkinlikle demokrasi, insan hakları, bellek, dezenformasyon ve iklim krizini tartışıyor. Uluslararası Yayıncılar Birliği (IPA) ilk İfade Özgürlüğü Savunucuları Ödülü’nü bu yıl Frankfurt’ta veriyor.
• Telif ticareti: Frankfurt Rights Meeting 40. yılını “Rights Then. Rights Now” başlığıyla kutluyor. Odakta yapay zekâ, çocuk ve gençlik kitapları ve İngilizce pazara hak satışı var.
• Onur konuğu Çekya: “Kıyıdaki Bir Ülke” sloganıyla gelen Çekya, Frankfurt’a 75 yazarla katılıyor.

Türkiye’den Hangi Yayıncılar Katılıyor?

Türkiye fuara ilk kez 1985’te katıldı, 2008’de ise onur konuğu ülkeydi. Son yıllarda katılım, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile İstanbul Ticaret Odası’nın (İTO) kurduğu ulusal stantlar üzerinden yürüyor. 2025’te dört ayrı ulusal stantta 1.874 eser sergilendi, 20 yayınevine telif görüşmeleri için ayrı alan ayrıldı. Bu yayınevleri arasında Tudem, Nesil, Destek, Alfa, Literatür, Yediveren, İlgi Kültür, Çikolata ve Yeditepe gibi yayıncılar vardı. İTO bu yıl da fuar için katılım çağrısı yaptı. 2026 ulusal standının yayınevi listesi ise henüz açıklanmadı.

Ulusal standın dışında edebiyat ajansları da Frankfurt’ta buluşuyor. Fuar haftasında kentte ayrıca Türkçe edebiyat buluşmaları var; Burhan Sönmez, Mine Söğüt ve Haydar Ergülen’in de aralarında olduğu yazarlar 6–11 Ekim arasında okurlarla buluşuyor.

Türk Yayıncılar Frankfurt’ta Telif Satabiliyor mu?

Satabiliyor ama rakamlar küçük. Türkiye Yayıncılar Birliği Başkanı Kenan Kocatürk’ün ocakta açıkladığı kayda göre, 2025’te Türkiye’nin telif ihracatı yaklaşık 2,5 milyon dolar oldu. Kocatürk, hedeflerini “uluslararası kitap fuarlarına katılarak bu telif anlaşmalarını artırmak” diye özetledi.

Satışların arkasındaki ana destek, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın 2005’te başlattığı TEDA çeviri programı. Yabancı yayınevi bir Türk yazarın hakkını aldığında çeviri ve baskı masrafının bir kısmını bu program karşılıyor. Rakamlar istikrarlı bir büyüme gösteriyor: Ekim 2025’te 64 dilde 4.465 olan destekli eser sayısı, Eylül 2026’da açıklanan son verilere göre 70 dilde 4.832’ye ulaştı. Almanya bu haritanın önemli bir parçası: TEDA bugüne kadar Almanya’da 54 yayınevinin 179 Türk yazardan 291 eserini yayımlamasına destek verdi.

Peki satışlar artıyor mu? Yıllara göre karşılaştırılabilir bir telif ihracatı serisi kamuoyuyla paylaşılmadığı için bu soruya rakamla cevap vermek bugün mümkün değil. Frankfurt’ta kaç anlaşma imzalandığına dair Türkiye’ye özgü bir veri de yok; düzenli artan tek gösterge TEDA destekleri.

Fuarda yaklaşık 4.350 yayıncı arasında Türk standı hâlâ küçük bir ada. Ama Frankfurt’ta bir masanın değeri, orada başlayan konuşmanın kaç yıl sonra bir çeviriye dönüştüğüyle ölçülüyor.

Kaynaklar

• Frankfurter Buchmesse – International voices, free thought: The 78th Frankfurter Buchmesse opens
• Frankfurter Buchmesse – Facts & Figures #fbm25
• Wikipedia – Frankfurter Buchmesse
• Frankfurter Buchmesse – Guest of Honour: Past guests
• Frankfurter Buchmesse – Major names, major issues: the 78th Frankfurter Buchmesse
• Frankfurter Buchmesse – Frankfurt Calling: AI, freedom to publish and a new generation of cultural voices
• Frankfurter Buchmesse – “Rights Then. Rights Now”: 40 years Frankfurt Rights Meeting
• Hauptverband des Österreichischen Buchhandels – Frankfurter Buchmesse 2026 wird ohne Halle 6 stattfinden
• Börsenblatt – Verlagsgruppe HarperCollins verzichtet auf Frankfurter Buchmesse
• Frankfurter Buchmesse – Joachim Kaufmann to succeed Juergen Boos in autumn 2026
• Edebiyat Haber – Frankfurt Kitap Fuarı 2025’te Türkiye Rüzgârı
• Hürriyet Daily News – Turkish president to attend 60th Frankfurt Book Fair
• Haberizma (İHA) – Bakan Ersoy: 25 eserin Özbekistan’da çevirimi ve yayımı için destek verdik
• Bengü Türk (AA) – Türkiye’de 2025’te 407 milyonun üzerinde kitap üretildi
• İstanbul Ticaret Odası – Frankfurt Kitap Fuarı 2026
• Edebiyat Haber – Frankfurt’ta Türkçe edebiyat buluşmaları 6 Ekim’de başlıyor

Alıntıların çevirisi Bookinton’a aittir.

Diğer haberleri okumak için tıklayın.