Booker Kazananı M. John Harrison’ı Okumaya Nereden Başlamalı? 8 Kitaplık Rehber

Booker Ödülü’nü 81 yaşında kazanan M. John Harrison, ödülden bir gün sonra The Guardian’a konuştu: Türlere inanmıyor, romanını yazmak yaklaşık 15 yıl sürdü ve insanlık için “hiç umudu yok.” Altmış yılı aşan bir külliyata hangi kapıdan girileceğini merak edenler için sekiz kitaplık bir okuma rehberi hazırladık.

Mürsel Çavuş

Pazartesi akşamına kadar M. John Harrison’ın adı, bilim kurgu okurlarının kendi aralarında fısıldaştığı bir şifre gibiydi. Ursula K. Le Guin ve Iain Banks onun hayranıydı; China Miéville bugün de öyle. Ama Sunday Times’ın bir zamanlar yaptığı tanım hâlâ geçerliydi: “Adını hiç duymadığınız en iyi yazar.”

The End of Everything ile Booker’ı kazanınca bu değişti. Ödülün 58 yıllık tarihinde kazanan ilk bilim kurgu romanı, ödülün en yaşlı sahibi ve şimdi de çok soru soran bir okur kitlesi. İlk soru da belli: Harrison’ı okumaya nereden başlamalı?

Rehbere geçmeden önce yazarın kendisini dinleyelim.

Ödülden Bir Gün Sonra: “Hiç Umudum Yok”

The Guardian’dan Lisa Allardice’in söyleşisi, ödül gecesinin ertesi günü yapıldı ve kazanma sevincinden çok bir yazarın inadını anlatıyor. Harrison’a “Haklı çıktığınızı hissediyor musunuz?” diye soruluyor. Cevabı kısa: Bilim kurguya yakın duran bir kitabın ciddiye alınması ilginç, ama sorun başka. “Türlere inanmıyorum. Hiçbir biçimde inanmıyorum.”

Romanın hikâyesi de bir o kadar uzun. Harrison, The End of Everything’in ilk tohumunun 2007-2008 finans krizi olduğunu anlatıyor: “Öfkem vardı ama işe yarar hâle getiremedim.” Yazdıklarını bir çekmeceye kaldırdı; 2015’te o sayfalardan “The Crisis” adlı bir öykü çıkardı.

O öykü neredeyse sonu oldu. Doğu Londra’daki bir okuma etkinliğinde hayatının en kötü hazımsızlığını yaşadığını sandı. İki gün sonra hastanede kalp krizi geçirdiği söylendi; 70 yaşına birkaç ay vardı. İyileşip öyküye döndüğünde, bunun bütün bir romanın taslağı olduğunu fark etti. Kitap toplamda yaklaşık 15 yılda tamamlandı.

Romandaki uzaylı türün adı “iGhetti” de bir kelime oyunu. Harrison’a göre bu ad hem “anlıyorum” (I get it), hem “eşya ediniyorum” (I get stuff), hem büyük servetin simgesi Getty ailesi, hem de bir teknoloji markası çağrıştırıyor. “Yazdım ve ‘Bu ucuz bir şaka’ dedim. Sonra yeniden baktım ve ‘Tanrım, tek bir kelimeye ne çok belirsizlik sığmış’ dedim.”

Söyleşinin en çok alıntılanacak cümlesi ise sona saklı. İnsanlık adına umutlu olup olmadığı sorulduğunda Harrison açık konuşuyor: “Hayır, hiç umudum yok. Rüyada yürür gibi çaresiz bir duruma doğru gidiyoruz.” Romancının görevi ne peki? “Pek çok görevi var: büyülemek, eğlendirmek. Ama ben hep Kassandra oldum. Hep bir uyarı.”

Jüri Odasından: Jarvis Cocker Romanı Üç Kez Okudu

Aynı hafta jürinin en sürpriz üyesi de konuştu. Pulp grubunun solisti Jarvis Cocker, The Guardian’a yazdığı yazıda Booker jürisini bir müzik grubuna benzetiyor: birbirine hiç benzemeyen insanlar, tek ortak noktaları aynı grupta olmaları. (Grupta solist o olduğu için, diyor, herkesten biraz fazla gürültü çıkarıyor.)

Cocker, adaylık için uygun 163 romanı turne sırasında, uzun ve sıkıcı uçuşlarda iPad’den okudu. Bunun bir faydası olmuş: Kötü bir kapak onu kitaptan soğutamamış, çoğu zaman yazarın adını bile bilmeden okumuş. Sidney’deyken saat farkı yüzünden bir jüri toplantısı gece 1 ile 3 arasında yapılmış.

Kazanan romanı üç kez okuduğunu söylüyor. Jürinin vardığı ortak noktayı da saklamıyor: The End of Everything kolay okunan bir kitap değil. Ama Cocker’a göre bunun nedeni kötü yazılmış olması değil; yazar, dünyada bozulan şeyin kimsenin tam anlayamadığı bir şey olduğunu anlatıyor. Cocker’ın vardığı sonuç rehberimizin de gerekçesi: Harrison çok uzun süre radarın altında uçtu.

M. John Harrison Kimdir? Rugby’den New Worlds’e

Michael John Harrison 1945’te Warwickshire’daki Rugby kasabasında doğdu. Babası mühendisti; aile, savaş sonrasında kilit işlerde çalışanlar için yapılmış yeni evlerden birinde oturuyordu. Babası, Harrison 13 yaşındayken öldü.

Okula gitmekten sıkılan genç Harrison bir süre av ahırında seyislik, stajyer öğretmenlik ve kâtiplik yaptı. 21 yaşında ilk öyküsü Science Fantasy dergisinde yayımlandı ve Londra’ya taşındı. 1968’de İngiliz bilim kurgusunun “Yeni Dalga”sını taşıyan New Worlds dergisinin edebiyat editörü oldu. Kendi anlatımıyla bir tür hippi olarak, yazacaksa yalnızca yazmaya ve bedelini ödemeye karar vermişti: arkadaş kanepelerinde uyumak, çoğu zaman aç kalmak.

Bugün Shropshire’da, editör ve yazar Cath Phillips ile birlikte yaşıyor. 2025’te Kraliyet Edebiyat Derneği’ne üye seçildi. Eleştirmenlerin onu tarif etmek için bulduğu cümleler de en az kitapları kadar renkli. Olivia Laing’e göre Harrison, “William Burroughs ile Virginia Woolf arasındaki kayıp halka.” China Miéville ise daha da ileri gidiyor: Harrison’ın Nobel almamış olması, ona göre edebiyat kurumunun iflasının kanıtı.

Ödülün kendisi, tören ve jüri kararı için 2026 Booker Ödülü’nü The End of Everything adlı Romanıyla M. John Harrison Kazandı haberimize bakabilirsiniz.

Harrison’a Hangi Kitapla Başlamalı?

Harrison’ın külliyatında kılıç-büyü fantezisi de var, uzay operası da, kaya tırmanışı romanı da, anı yazmayı reddeden bir anı kitabı da. Her kitap bir öncekinden o kadar farklı ki yayınevi Serpent’s Tail, her birinin yazarın başka bir versiyonu tarafından yazılmış gibi durduğunu söylüyor. Bu yüzden tek bir giriş kapısı yok; sekiz kapı var.

Bir not: Aramalarımızda Harrison’ın hiçbir kitabının Türkçe baskısına rastlamadık. Aşağıdaki kitapların hepsi İngilizce özgün adlarıyla anılıyor; çeviri haberi geldiğinde bu rehberi güncelleyeceğiz.

1. The End of Everything – M. John Harrison

Künye: 2026 · Serpent’s Tail · Booker Ödülü 2026

Herkesin yeni sorduğu yerden başlamak en kolayı. Phillip Tennent, Kent kıyısında denizin kıyıya attığı nesneleri toplayıp satarak geçiniyor. Adı tam konamayan bir krizin üzerinden yıllar geçmiş: Hükümet zar zor işliyor, denizler yeni yaratıklarla dolu, Avrupa ise yayınevinin deyişiyle “kaybolmuş.” Bir gün Phillip sudan durmadan değişen bir varlık çıkarıyor ve onu iç kesimlere götürmek zorunda kalıyor.

Harrison romanı gotik korku, yol filmi, bilim kurgu ve fantezinin karışımı olarak tarif ediyor; hatta bir “sahil romanı.” Distopya demiyor; kendini John Wyndham ile erken dönem J. G. Ballard’ın felaket sonrası romanları geleneğine yakın görüyor. Cocker’ın uyarısını da hatırlayın: kolay değil, ama ödülün nedenini burada görürsünüz.

2. Light – M. John Harrison

Künye: 2002 · James Tiptree Jr. Ödülü · Arthur C. Clarke Ödülü kısa listesi

Bilim kurgu okurlarının çoğu size bunu önerecek. Üç hikâye iç içe ilerliyor: 1999’da teorik fizikte büyük bir buluşun eşiğindeki fizikçi Michael Kearney (aynı zamanda bir seri katil), 2400 yılında sibernetik olarak değiştirilmiş bir uzay gemisi pilotu olan Seria Mau ve eski pilot Ed Chianese. Üçünü birbirine bağlayan şey Kefahuchi Bölgesi adında bir uzay-zaman tuhaflığı ve “Shrander” adlı gizemli bir yaratık.

Shrander çoğu zaman bordo yün paltolu yaşlı bir kadın bedeninde, başı bir at kafatası olarak görünüyor. Bu imge, Galler’in kış geleneği Mari Lwyd’i, kurdelelerle süslenmiş at kafatasını hatırlatıyor. Light, The Guardian’ın 21. yüzyılın en iyi 100 kitabı listesinde 91. sırada. Uzay operasını sevip “artık beni hiçbir şey şaşırtmaz” diyenler bu kitapla sınanabilir.

3. Nova Swing – M. John Harrison

Künye: 2006 · Arthur C. Clarke Ödülü · Philip K. Dick Ödülü

Light’ı sevdiyseniz devamı burada, ama farklı bir tonla. Kefahuchi Bölgesi’nin bir parçası Saudade adlı bir şehre düşmüş ve liman bölgesinin fizik kurallarını bile değiştirmiş. Bu “Olay Alanı”, başka gezegenlerden turist çekiyor; Vic Serotonin de bu turistlere tehlikeli turlar düzenleyen bir rehber.

Kurgu, Strugatski kardeşlerin Yol Kenarında Piknik romanındaki “Bölge”yi hatırlatıyor. Ama Harrison bunu bir kara film iskeletine oturtuyor: işkence çeken dedektif Ascheman, peşindeki suçlu ve her gece rom içilen bir bar. Polisiye seven bilim kurgu okurları için en sıcak giriş noktası bu olabilir. Üçlemenin son kitabı Empty Space 2012’de çıktı.

4. Climbers – M. John Harrison

Künye: 1989 · Boardman Tasker Dağcılık Edebiyatı Ödülü

Uzaylılardan, uzay gemilerinden uzak durmak istiyorsanız Harrison’ın en az fantastik romanı burada. Evliliği dağılan Mike, kuzey İngiltere’nin sert kaya tırmanıcılarından oluşan küçük bir gruba katılıyor. Tırmanmak o kadar önemli ki “gerçek hayat” neredeyse dışarıda kalıyor. Romanın kırılma noktası, grubun gizemli üyesi Sanky’nin defalarca rahatça tırmandığı sıradan bir yoldan düşmesi.

Harrison, yıllarca Peak District’te yaşadı ve tırmandı; İngiltere’nin efsanevi tırmanıcısı Ron Fawcett’in otobiyografisini de onun adına yazdı. Climbers, Boardman Tasker Ödülü’nü kazanan ilk roman. Robert Macfarlane’e göre de “kaya tırmanışı üzerine yazılmış en iyi roman”; Macfarlane bu tanımın bile kitabı küçülttüğünü ekliyor. Doğa yazısı sevenlere.

5. Viriconium – M. John Harrison

Künye: 1971–1984 · romanlar ve öyküler · ilk kitap The Pastel City (1971)

Harrison gençliğinde Yüzüklerin Efendisi’ni on yıl boyunca her yıl yeniden okumuş. Sonra fantastik edebiyatın en ünlü alışkanlığına, haritası çizilmiş, her köşesi bilinen dünyalara itiraz etmek için bir şehir kurdu: Viriconium.

Dizinin ilk romanı The Pastel City, uzak bir gelecekte çökmekte olan bir uygarlığı anlatıyor. Kahramanı Lord tegeus-Cromis, kendini kılıç ustası olmaktan çok iyi bir şair sanıyor. Şehrin yurttaşları eski enerji silahlarını kullanmayı biliyor ama nasıl yapıldıklarını unutmuş. Sonraki kitaplarda şehrin adı, haritası ve tarihi değişiyor; okur bir şehrin içinde kaybolmaya davet ediliyor. Tolkien’den sonra fantastik edebiyatın nereye gidebileceğini merak edenler için. Tolkien’in kendisi için Bir Orta Dünya Sakini: J.R.R. Tolkien dosyamıza bakabilirsiniz.

6. The Course of the Heart – M. John Harrison

Künye: 1990’ların başı · Serpent’s Tail yeni baskısı, Julia Armfield önsözüyle

Sıcak bir mayıs gecesi üç Cambridge öğrencisi, hayatlarını değiştiren bir ritüel gerçekleştiriyor. Yıllar sonra hiçbiri tam olarak ne olduğunu hatırlamıyor; ama bulanık anılar onları birbirine bağlıyor. Pam epilepsi nöbetleri ve tuhaf görüler yaşıyor, kocası Lucas cüce bir yaratığın kendisini izlediğine inanıyor, kendine büyücü diyen Yaxley ise başka bir gerçekliğe saplanıyor. Anlatıcının tek belirtisi, burnundan gitmeyen bir gül kokusu.

Eleştirmen Lucy Scholes kitabı “Gizli Tarih’in daha olgun bir versiyonu” diye tanımlıyor. Donna Tartt’ın romanını sevip benzerini arayanlar için en doğrudan kapı.

7. The Sunken Land Begins to Rise Again – M. John Harrison

Künye: 2020 · Goldsmiths Ödülü 2020

Booker’dan önceki büyük ödül buradan geldi. Elli yaşlarındaki Shaw bir sinir krizinin ardından hayatını toparlamaya çalışıyor: tek bir oda, çürümekte olan bir mavnada iş ve Victoria ile gelgitli bir ilişki. Sonra Thames kıyısında, evrimsel biyoloji üzerine tuhaf bir internet sitesinin peşine düşüyor.

Victoria ise annesinin ölümünden sonra Severn kıyısındaki bir kasabaya, annesinin evini onarmaya gidiyor. Kasabada insanlar göletlere gömülüyor, The Water Babies okuyor ve bir daha eski hâllerine dönmüyor. Goldsmiths jürisinden Will Eaves romanı, orta yaşta aşk ve savaş sonrası düzenin çözülüşü üzerine “parlak bir gerçekçi fantezi” olarak tanımlıyor. The End of Everything’i sevenlerin bir sonraki durağı.

8. Wish I Was Here – M. John Harrison

Künye: 2023 · Serpent’s Tail · anı-karşıtı

Son önerim biraz sürprizli: bir anı kitabı, ama kendini anı kitabı olmaktan kurtarmaya çalışan bir anı kitabı. Harrison kırk yıllık defterlerine dönüyor ve tek bir soru soruyor: Gerçekten bir M. John Harrison var mı, varsa nerede? Sanayi bölgesi Midlands’teki çocukluk, karşı kültürün Londra’sında genç bir yazar, tepelere ve bozkırlara kaçışla geçen bir yetişkinlik.

Kitabın mottosu da bir defter notu gibi: “Ya bir not alırsın ya da hiç yaşanmamıştır.” Kitap 2023’te The Guardian, The Observer, Granta ve TLS’in yılın kitapları listelerine girdi; Sunday Times onu bir yazma kılavuzu olarak da okudu. Yazmayla uğraşan okurlar için.

Bonus

• Empty Space (2012): Kefahuchi üçlemesinin son kitabı.
• The Centauri Device (1974): Bilim kurgunun “Masterworks” dizisine giren uzay operası.
• You Should Come With Me Now (2017): Öykü seçkisi.
• The Wild Road (1996): Jane Johnson ile “Gabriel King” takma adıyla yazdığı, kedileri anlatan dört fantastik romanın ilki.

Sık Sorulan Sorular

M. John Harrison’ın kitapları Türkçeye çevrildi mi?

Aramalarımızda Harrison’ın hiçbir kitabının Türkçe baskısına rastlamadık. Booker kazanan The End of Everything de henüz Türkçede yayımlanmadı.

M. John Harrison okumaya hangi kitapla başlanmalı?

Bilim kurgu okurları için Light, edebî roman okurları için Climbers ya da The Sunken Land Begins to Rise Again, yeni çıkan kitabı merak edenler için The End of Everything.

Kefahuchi üçlemesi hangi kitaplardan oluşuyor?

Light (2002), Nova Swing (2006) ve Empty Space (2012).

M. John Harrison kaç yaşında?

1945 doğumlu; Booker’ı 81 yaşında kazandı ve ödülün en yaşlı sahibi oldu.

Harrison hangi ödülleri kazandı?

Booker (2026), Goldsmiths (2020), Arthur C. Clarke (Nova Swing), James Tiptree Jr. (Light) ve Boardman Tasker (Climbers).

Belki de Harrison’ı okumanın en doğru yolu, onun yaptığını yapmak: Tür etiketlerine bakmadan rafın önüne geçip ilk kapağı açmak.

Kaynaklar

• The Guardian – ‘We are dream-walking into a desperate situation’: the Booker prize winner on his sci-fi alien invasion wakeup call
• The Guardian – Jarvis Cocker on judging the Booker prize: ‘It’s just like being in a band’
• The Booker Prizes – The Booker Prize 2026
• Serpent’s Tail – The End of Everything
• Serpent’s Tail – Wish I Was Here
• Serpent’s Tail – The Course of the Heart
• Goldsmiths Prize – The Sunken Land Begins to Rise Again
• Wikipedia – M. John Harrison
• Wikipedia – Light (novel)
• Wikipedia – Nova Swing
• Wikipedia – Climbers (novel)
• Wikipedia – Viriconium

Alıntıların çevirisi Bookinton’a aittir.

Diğer kitap öneri listelerini okumak için tıklayın.