Goncourt Sahibi Philippe Jaenada: Romanımda Üç Kez Yapay Zekâ Kullandım

Fransa’nın en çok izlenen edebiyat ödülü Goncourt’u 3 Kasım’da kazanan Philippe Jaenada, ertesi gün romanını yazarken üç kez yapay zekâya başvurduğunu açıkladı. Aynı akademi, iki ay önce yapay zekâ kuşkusu taşıyan bir romanı seçkisinden çıkarmıştı.

Mürsel Çavuş

Ödül, geleneğe uygun olarak Paris’teki Drouant restoranında açıklandı. Jaenada, “Javel Rıhtımındaki Meçhul Kadın” anlamına gelen L’Inconnue du quai de Javel adlı romanıyla ilk turda altıya üç oyla kazandı; geride bıraktığı ad, Sylvain Prudhomme’un De l’autre côté du lac adlı romanıydı. Son dörtte Yannick Haenel ve Clémentine Mélois da vardı.

Goncourt’un parası sembolik: kazanan 10 euroluk bir çek alıyor. Asıl karşılık satışta. Livres Hebdo’ya göre Flammarion’un 12 Ağustos’ta yayımladığı 528 sayfalık roman, ödülden önce 60.000’e yakın satmıştı.

Romanın Konusu: 1949’da Seine Kıyısında Bir Ceset

Roman, 1949’da Paris’te çözülemeden kapanan bir cinayeti yeniden açıyor. Seine kıyısında, Javel rıhtımında genç bir kadının cesedi bulunur. Kadın, Montparnasse’ta “yüz portrenin kadını” diye bilinen 29 yaşındaki Bretonyalı model Louise Cansot’dur. Dört şüpheli öne çıkar, ama dosya delil yetersizliğinden kapanır. Jaenada arşivlerin peşine düşüp kendi çözümünü öneriyor.

Bu, yazarın 2013’ten beri sürdürdüğü türün son örneği: eski Fransız suç dosyalarını soruşturma, tarih ve bolca kişisel parantezle yeniden kurmak. Eleştirmen Olivier Mony, Livres Hebdo’da kitabı “gerçek bir roman” diye niteledi.

Yapay Zekâyı Nerede Kullandı?

Jaenada, ödülün ertesi günü France Inter radyosunda kullanımı üçe ayırdı. Birincisi bir oyun: romanın içine ChatGPT’nin yazdığı tek bir cümle yerleştirdi, “okurla oynamak” için. İkincisi bir alay: ChatGPT’nin teknik bir ayrıntı hakkında verdiği “tamamen saçma” cevapları romanda bir bölüm olarak gösterdi. Üçüncüsü araştırma.

Tavrını da açık söyledi: “Yapay zekânın önü kesilemez, yokmuş gibi davranamayız. Kullanmak gerekiyor; ama önce bunu kabul etmek ve her şeyden önce onu evcilleştirmek gerekiyor. İşe yaramalı.” Ödülden önce 20 Minutes gazetesine de benzer bir soru sormuştu: “Bir film yönetmeni özel efekt kullandığını saklar mı?” Ona göre yapay zekâ yine de “kalbi, ruhu ve anılarıyla” bir kitap yazamayacak.

Hangi Cümle Olduğunu Kim Biliyor?

Şimdilik yalnız jüri. Jaenada, ChatGPT cümlesinin hangisi olduğunu yalnız Goncourt jürisine, ödül günü söylediğini anlattı ve ekledi: “Dışarı sızarsa nereden sızdığını bileceğim.” (528 sayfada tek cümle; okurlar için yeni bir arama oyunu.)

Aynı Ödül, İki Ay Önce Ne Yapmıştı?

Açıklamanın bu kadar ses getirmesinin nedeni zamanlaması. Académie Goncourt, eylülde Kanada-Haiti kökenli yazar Thélyson Orélien’in C’était ça ou mourir adlı ilk romanını seçkisinden çıkarmıştı. Roman, Fransa’nın sonbahar kitap sezonunun en çok konuşulan kitabıydı; 35.000’i aşkın satmış, Prix du roman Fnac’ı kazanmıştı. Akademi 25 Eylül’deki açıklamasında romanın “büyük olasılıkla büyük ölçüde bir yapay zekânın ürünü” olduğunu, ödülün “kadınların ve erkeklerin yazdığı edebiyatı” onurlandırmak için var olduğunu yazmıştı.

Orélien suçlamayı reddetti, ama ekim ayında Kanadalı yayıncısı Boréal yeni bulgular gerekçesiyle yazarla yollarını ayırdı. Tartışmanın o aşamasını Prix Fnac’ı Kazanan Romana Yapay Zekâ Suçlaması: Thélyson Orélien Tartışması yazısında aktarmıştık.

Jaenada’nın açıklamasından sonra sosyal medyada çifte standart eleştirisi yükseldi. The Guardian’ın aktardığı yorumlara göre bazı kullanıcılar, yaşlı ve beyaz bir yazara gösterilen hoşgörünün beyaz olmayan genç bir yazardan esirgendiğini yazdı. Guardian’ın yorum talebine akademi henüz cevap vermemişti.

Bir ayrıntı da tabloyu karmaşıklaştırıyor: Jaenada’nın yayıncısı Flammarion, Antoine Gallimard’ın Madrigall grubuna bağlı. Grup, franceinfo’nun haberine göre ocak 2027’den itibaren gelen dosyaları yapay zekâ dedektöründen geçirecek.

Philippe Jaenada Kimdir?

1964’te Saint-Germain-en-Laye’de doğdu, 62 yaşında. Gazetecilikten geldi; ilk romanı Le Chameau sauvage 1997’de Prix de Flore’u kazandı. La Serpe ile 2017’de Prix Femina’yı aldı. Goncourt’un son listelerine bu ödülden önce dört kez girmişti.

Türkçede Jaenada

Büyük kitapçıların kataloglarında Jaenada’nın Türkçe bir baskısı görünmüyor; Goncourt, yazarı Türk yayıncıların gündemine taşıyabilir.

Fransa’da yapay zekâ tartışmasının ödül cephesindeki son adımı, yasak yerine beyanı öneren yeni bir ödüldü: Yapay Zekâyla Yazılan Romana Ödül: Fransa’da Prix Pascal Kuruldu. Jaenada’nın yaptığı da bir tür beyan; ama yalnız jüriye.

Kaynaklar

• The Guardian – Winner of the Prix Goncourt literary prize admits to using AI
• Livres Hebdo – Philippe Jaenada remporte le prix Goncourt 2026
• Euronews – Goncourt 2026 winner Philippe Jaenada admits using AI in novel
• Brut – Le Goncourt Philippe Jaenada revendique un usage modéré et ludique de l’IA
• Franceinfo – Le groupe d’Antoine Gallimard va passer ses prochains manuscrits au détecteur d’IA dès janvier 2027
• Wikimedia Commons – Philippe Jaenada (Gérald Garitan, CC BY-SA 4.0)

Alıntıların çevirisi Bookinton’a aittir.

Diğer haberleri okumak için tıklayın.