İçeriğe atla
Gündem

Yapay Zekâyla Yazılan Romana Ödül: Fransa’da Prix Pascal Kuruldu

Yapay Zekâyla Yazılan Romana Ödül: Fransa’da Prix Pascal Kuruldu

Fransa’da kurulan Prix Pascal de Littérature IA, yapay zekâ yardımıyla yazılmış kurmacaya ödül veriyor. Ödülün yolu, bu yılın tartışmasında alışılmış olanın tersi: metinde yapay zekâ izi aramak yerine, yazardan hangi dil modelini ve hangi süreci kullandığını bildirmesini istiyor.

Mürsel Çavuş

Ödül çağrısı 21 Ekim’de duyuruldu. Adını Fransız matematikçi ve filozof Blaise Pascal’dan alıyor; kurucuları üç teknoloji girişimcisi: Philippe Rodriguez, Albin Serviant ve Gilles Mentré. Serviant, Paris’te bir “yapay zekâ evi” kurmayı planlayan Cortex House’un da kurucusu.

Şartnameye göre başvurular 2 Kasım’da açılıyor, 30 Kasım 2026 saat 23.59’da (Paris saati) kapanıyor. On finalist aynı gün belirleniyor, tören aralık başında yapılıyor. Jüri beş ile dokuz kişi arasında, tek sayıda; oylar eşit çıkarsa başkanın oyu belirleyici. Adlar kasım başında açıklanacak. Jüri üyelerinden biri olan CNRS bilimsel araştırma direktörü Alexandre Gefen, Livres Hebdo’ya jüriye ekonomist ve yazar Jacques Attali’nin başkanlık edeceğini söyledi.

Katılmak için yayıncı gerekmiyor, uyruk şartı yok, metnin Fransızca olması yeterli. Bir yazar en çok üç dosya gönderebiliyor.

Üç Dosya: Graine, Manuskript, Teknik Dosya

Başvuru üç parçadan oluşuyor ve üçü aynı anda gönderiliyor. İlki “graine”, yani tohum: en çok 100 kelimelik çıkış metni, biçimi serbest. İkincisi 10.000 ile 50.000 kelime arasındaki, daha önce yayımlanmamış dosyanın kendisi; PDF, 1,5 satır aralığı ve kimliksiz. Üçüncüsü teknik dosya: kullanılan dil modelinin türü, mimarisi ve üretim süreci.

Şartname hangi aracın kullanıldığını eleme ölçütü saymıyor; ChatGPT, Claude, Gemini, Mistral ve LLaMA gibi büyük modellerin tümü kabul ediliyor. Ama yanlış bildirimde bulunduğu kanıtlanan katılımcı hem diskalifiye ediliyor hem de sonraki üç dönem için yarışma dışı kalıyor.

Jürinin ölçütleri ikiye ayrılıyor: yaratıcılık ve yeni yöntem. Şartname ikincisini, metnin üretim biçiminin “başka bir yazarın alıp değiştirebileceği kadar açık” anlatılması olarak tanımlıyor. Ölçütlerden önce bir koşul geliyor: eserin bir derdi olmalı. Şartnamenin kendi ifadesiyle, “bir şey taşımayan bir işlem eser etmiyor”; ödül okura yeni bir kavrayış, bir uyarı ya da ekolojik, toplumsal, etik bir soruna yönelik bir yol bırakan metinleri arıyor. Ödülün sitesindeki cümle de bunu özetliyor: “Bu ödül bir teknoloji yarışması değil.”

Gefen’in kendi beklentisi daha çıplak. Livres Hebdo’ya, “Prix Pascal, bir yapay zekânın ürettiği en iyi metni taçlandırmalı” dedi ve ekledi: “Benim için bu ödül eğlenceli bir deney; ne çıkacağını görmek istiyorum.”

Kazanan para ödülü, dosyasının yayımlanması ve medyada görünürlük alıyor. On finalistin her biri de para ödülü alıyor; tutarlar açıklanmadı.

Ödül Neden Şimdi Kuruldu?

Fransız edebiyat dünyası eylül ayından beri aynı adla sarsılıyor. Kanada-Haiti kökenli yazar Thélyson Orélien’in C’était ça ou mourir adlı romanı, 25 Eylül’de intihal iddiaları ve yapay zekâ kuşkusu üzerine Goncourt seçkisinden çıkarılmıştı. 21 Ekim’de Kanadalı yayıncısı Éditions du Boréal bir açıklama yayımladı: dışarıya verdiği inceleme, bazı belgelerin üst verisinde yapay zekâ etiketi izleri bulmuştu. Yayınevi romanı yeniden basmayacağını ve bu yazarın başka kitabını yayımlamayacağını duyurdu. Orélien ise Libération’a aynı gün “Kitabı ben yazdım” dedi; yapay zekâyı yaratım sürecinde ve tarihsel araştırmada kullandığını, metni yazmak için kullanmadığını söyledi.

Académie Goncourt başkanı yazar Philippe Claudel, franceinfo radyosunda kararı “Üzüntüden başka bir tepki verilemez” sözleriyle yorumladı; sektörün bir dönüm noktasında olduğunu, bundan sonra “neyi kim yazdı” sorusunun masada kalacağını söyledi. Prix Renaudot jürisi ise romanı ikinci seçkide tuttu: ödülün genel sekreteri Georges-Olivier Chateaureynaud, 8 Ekim’de France Inter’de jüri üyelerinin çoğunluğu için yapay zekâ kullanımının “kanıtlanmış olmadığını” belirtti.

Yayıncılar kendi çözümlerini kurmaya başladı. France Inter’in haberine göre Antoine Gallimard’ın yönettiği Madrigall grubu —Denoël, Casterman, Flammarion, P.O.L ve Minuit’i kapsıyor— ocak 2027’den itibaren gelen dosyaları yapay zekâ dedektöründen geçirecek. Albin Michel dedektörü zaten kullanıyor, ama sonucu tek başına belirleyici saymıyor. Éditions de l’Observatoire 25 Eylül’de “%100 insan” etiketini duyurdu ve yazarlarına bağlayıcı bir taahhüt imzalatıyor; dedektör kullanmıyor. 2020 Goncourt sahibi Hervé Le Tellier’in tarifi ise kısa: edebiyat “yalan ve dolayısıyla şüphe dönemine” giriyor.

Prix Pascal’ın önerisi bu tablonun tam karşı köşesinde duruyor: yasak ve dedektör yerine beyan. Bu tartışmanın önceki duraklarını Prix Fnac’ı Kazanan Romana Yapay Zekâ Suçlaması: Thélyson Orélien Tartışması ve Ödül Kazanan Öyküyü Yapay Zekâ mı Yazdı? Caine Ödülü İnceleme Başlattı yazılarında aktarmıştık; bu yılın sorusu artık kimin hile yaptığı değil, hangi kuralla yarışıldığı.

Türkiye’de Durum Ne?

Türkiye’de tartışma ödül masasına Fransa’dan farklı bir yerden oturdu. Sennur Sezer Emek ve Direniş Şiir ve Öykü Ödülleri’nin 11. döneminde 34 öykü ve 51 şiir dosyası değerlendirildi; öykü dalında ödül kimseye verilmedi. Adnan Özyalçıner, Ayşegül Tözeren, Gaye Boralıoğlu, Eylem Ata ve Sibel Öz’den oluşan seçici kurul, kararı oy birliğiyle aldı ve gerekçesinde “yapay zekâ destekli metin üretiminin yaygınlaştığına ilişkin güçlü emarelerle” karşılaştığını, bunun özgünlük değerlendirmesini güçleştirdiğini bildirdi. Şiir dalında ana ödülü Özcan Öztürk’ün “Dada Festivali” dosyası aldı.

Yani Fransa’da bir ödül yapay zekâyı beyana bağlayıp masaya çağırırken, Türkiye’de bir jüri aynı kuşkuyla ödülü boş bıraktı. İki kararın ortak yanı, ikisinin de aynı eksiği işaret etmesi: kimin neyi kullandığını okura söyleyen bir kural henüz yok.

Kaynaklar

Alıntıların çevirisi Bookinton’a aittir.

Diğer haberleri okumak için tıklayın.

Paylaş

Bunun gibi yazıları kaçırmayın

Her sabah günün kitabı, her pazartesi haftanın seçkisi. Sadece okumaya değer olanı.

Gönderim sıklığı

Çift onaylı kayıt · KVKK uyumlu · tek tıkla çıkış

Değerlendirme Yazın