Prix Fnac’ı Kazanan Romana Yapay Zekâ Suçlaması: Thélyson Orélien Tartışması

Haitili-Kanadalı yazar Thélyson Orélien, ilk romanı C’était ça ou mourir ile 21 Eylül 2026’da Prix du Roman Fnac’ı kazandı. Aynı gün X’te açılan anonim bir hesap, romanın “neredeyse tamamen” yapay zekâyla yazıldığını ileri sürdü.

Mürsel ÇAVUŞ

Fransa’da sonbahar edebiyat sezonunun (rentrée littéraire) en çok konuşulan ilk romanlarından biri, bir hafta içinde ödül listelerinden çok tespit yazılımlarıyla gündeme geldi. Tartışma, Goncourt, Médicis ve Femina seçkilerinde de adı geçen bir kitabın etrafında dönüyor.

Roman Neyi Anlatıyor?

C’était ça ou mourir (“Ya buydu ya ölüm”), Port-au-Prince’te mahallesi yakılan tarih-coğrafya öğretmeni Jonas Dorléon’un hikâyesi. Jonas yanına neredeyse hiçbir şey almadan (bir diploma, bir şiir defteri, annesinin fotoğrafı) Haiti’den kaçıyor; Dominik Cumhuriyeti, Brezilya ve Meksika üzerinden ABD sınırına, oradan Kanada’ya uzanan bir yola çıkıyor.

Roman ilk olarak 9 Mart 2026’da Québec’te Boréal, 19 Ağustos’ta Fransa’da Grasset etiketiyle yayımlandı (272 sayfa). ActuaLitté’ye göre Eylül ortasında 31.914 adet satmıştı; satışların %70’ten fazlası bağımsız kitabevlerinden geldi. Grasset, kitabın yirmiden fazla dile çevrileceğini açıkladı.

Bu yıl 25. kez verilen Prix du Roman Fnac’ı, 400 Fnac kitapçısı ile 400 mağaza üyesinden oluşan 800 kişilik bir jüri belirliyor. Orélien’in romanı, 250’yi aşkın sonbahar romanı arasından seçilen beş finalistin önüne geçti.

Suçlama Neye Dayanıyor?

İddiayı ortaya atan hesabın adı “Balance ton Claude”; bir yapay zekâ asistanına gönderme yapıyor. RTS’ye göre paylaşım öncesinde yalnızca 92 takipçisi olan hesap, Pangram adlı tespit yazılımının sonuçlarını paylaştı. Euronews’un aktardığına göre hesap, incelenen pasajlar için “%100 yapay zekâ” sonucunu ve aracın çok düşük hata payını öne çıkardı. Paylaşım üç milyonu aşkın kez görüntülendi.

Öteki araçlar aynı fikirde değil. AFP’nin kullandığı InVID-WeVerify, pasajların “büyük olasılıkla bir insan tarafından yazıldığını” gösterdi; denenen yedi başka dedektör de birbirinden farklı sonuçlar verdi. Bazı yazarlar, Haiti Kreolü ile İspanyolca ve Portekizce karışan Fransızcanın, standart Fransızca metinlerle eğitilen dedektörleri yanıltabileceğini hatırlattı. Hesabın arkasındaki grup da sonradan yazarın iyi niyetli olma ihtimalinin “sıfır olmadığını” kabul etti.

Yazar ve Yayınevi Ne Diyor?

Orélien, romanın ilk taslağını 2019’da, yani metin üreten yapay zekâ programları yaygınlaşmadan önce yazdığını söylüyor. Yayıncılarıyla birlikte yazarlığını kanıtlayacak bir dosya hazırladığını belirten yazar, tekrarlarını ve ritmini Haiti ve Karayip anlatı geleneğine bağlıyor: “Üslubumu tartışabilirsiniz ama bu yazım tekniklerini yapay zekâ kanıtına dönüştürmenin edebiyat eleştirisiyle ilgisi yok.” Orélien, suçlamaların ardında ırkçı bir kampanya gördüğünü de söyledi.

Grasset iddiaları kötü niyetli bularak reddetti; Kanadalı yayıncı Boréal ise iddiaları ciddiye aldığını ama yazara güvendiğini açıkladı.

Goncourt Akademisi Temkinli

2024’ten bu yana Goncourt Akademisi’nin başkanı olan yazar Philippe Claudel, franceinfo’ya verdiği demeçte acele edilmemesini istedi: “Kitabı şu anda bu kadar iyi giden bir yazara hemen çamur atmayalım.” Romanı çok beğendiğini ve yapay zekâyla yazılmış olabileceğinden “hiçbir an” şüphelenmediğini söyleyen Claudel, Akademi’nin yapay zekâ kullanımını denetleyecek teknik ve insani imkânı olmadığını da ekledi.

Goncourt’un 16 kitaplık ilk seçkisi, 6 Ekim 2026’da sekiz kitaba inecek.

Tartışmayı Büyüten İkinci Dosya

İşin içine yapay zekâdan eski bir mesele de girdi. La Presse ve Radio-Canada, 23 Eylül’de Orélien’in 2012–2014 arasındaki bazı yazılarında intihal bulgularını yayımladı. Bunlar arasında Radio-Canada’nın dinleyici ödülünü alan 2012 tarihli “Où va le monde” öyküsünde Louis Pauwels ile Jacques Bergier’nin Le Matin des magiciens (1960) kitabından alınan pasajlar  La Presse’te 2013’te çıkan ve Philippine Star’daki bir yazının hafifçe değiştirilmiş çevirisi olduğu anlaşılan bir köşe yazısı ile 2014 tarihli bir Mediapart blog yazısı var. Franceinfo’ya göre yazar bu iddialara yanıt vermedi.

İki dosyanın birbirinden ayrı tutulması gerekiyor. Eski yazılardaki intihal belgelerle gösterilmiş durumda; romandaki yapay zekâ iddiası ise şimdilik yalnızca birbiriyle çelişen yazılımların sonuçlarına dayanıyor.

Türkiye’de Durum Ne?

Tartışma Türk basınında da geniş yer buldu. Romanın Türkçe hakları için bir duyuru bulamadık. Yayıncılıkta görünmeyen emek konusunu daha önce “Hayalet Yazarın Kaşesi 100.000 Dolar” başlıklı yazımızda ele almıştık.

Bir romanın kime ait olduğunu bir yazılımın yüzdesine mi, yoksa yazarın taslaklarına mı soracağız? Goncourt jürisinin 6 Ekim’de açıklayacağı sekizli liste, en azından jürinin bu tartışmaya nasıl baktığını gösterecek.

Kaynaklar

• ActuaLitté – C’était ça ou mourir, de Thélyson Orélien, lauréat du Prix du roman Fnac 2026
• Grasset – C’était ça ou mourir
• franceinfo – L’écrivain Thélyson Orélien accusé d’avoir utilisé une IA: Philippe Claudel
• franceinfo – Philippe Claudel appelle à ne pas “jeter l’opprobre” sur Thélyson Orélien
• RTS – Accusé d’utiliser l’IA, l’écrivain Thélyson Orélien se défend
• Euronews – ’C’était ça ou mourir’: French literary sensation faces claims of using AI
• franceinfo – Thélyson Orélien également soupçonné de plagiat pour d’autres textes
• La Presse – Thélyson Orélien rattrapé par un passé de plagiaire

Diğer haberleri okumak için tıklayın.