Mersin Kenti Edebiyat Ödülü Sema Kaygusuz’un: Okumaya Hangi Kitapla Başlamalı?

19. Mersin Kenti Edebiyat Ödülü, 13 Kasım’da Mersin’de düzenlenen törenle Sema Kaygusuz’a verildi. Ödülü alırken “kendi Türkçesinin içine kök salmış gibi” hissettiğini söyleyen yazarı tanımayanlar için Sema Kaygusuz kitaplarını tek tek anlattık ve okumaya nereden başlanabileceğini sıraladık.

Mürsel Çavuş

Mersin Kenti Edebiyat Ödülü’nün listesi kısa ama ağırdır: Nezihe Meriç, Tahsin Yücel, Latife Tekin, Leyla Erbil, son üç yılda da Orhan Pamuk, Murathan Mungan ve Ahmet Ümit. Ödül bir kitaba değil, bir yazarın bütün emeğine veriliyor. Bu yıl sıra, öyküyle başlayıp romana, oyuna ve denemeye uzanan bir külliyatın sahibi Sema Kaygusuz’da.

Kaygusuz’un okuru sadıktır ama kalabalık değildir. Son romanı Saf Canavar nisan ayında çıktı ve on bir yıllık bir roman sessizliğini bitirdi. Ödül, onu henüz okumamış olanlar için iyi bir vesile.

Mersin Kenti Edebiyat Ödülü Sema Kaygusuz’a Neden Verildi?

Ödül, Mersin Ticaret ve Sanayi Odası’nın (MTSO) öncülüğünde 2007’den beri veriliyor ve Türkiye’de bir kentin adını taşıyan tek edebiyat ödülü olarak tanıtılıyor. Bu yılın sahibini Celâl Soycan, Turhan Günay, Metin Cengiz, Yavuz Özdem ve Cemal Sakallı’dan oluşan değerlendirme kurulu yaz aylarında belirlemişti. Kuruldaki Metin Cengiz’in ödülü 2014’te kendisinin aldığını da not edelim.

Kurulun gerekçesi yedi madde. Kısaltarak aktaralım: Kaygusuz’un yapıtları insan ile doğa, ben ile öteki arasındaki ilişki üzerinden modern uygarlığı eleştiriyor; bütün duyulara seslenen bir dil kuruyor; kadınlara, doğanın ritmine ve canlılara ses veriyor; bireysel ve toplumsal travmaya “iyileştirici bir dil”le yaklaşıyor; mitlerden ve arketiplerden hayatın “kök hikâyelerine” iniyor.

Tören MTSO Konferans Salonu’nda yapıldı. Kaygusuz konuşmasında ödülü bir yük olarak tanımladı: Onu hak etmek için “üç kat, dört kat daha fazla yük” alması gerektiğini söyledi. Edebiyatı kültürel bir vitrin gibi görmenin okuru ondan uzaklaştırdığını da ekledi: “Edebiyat performatif bir şey değildir. Bir gösteri değildir.”

Mersin Kenti Edebiyat Ödülü’nü Kimler Kazandı?

Ödülün 19 yıllık listesi, Türkçe edebiyatın son yarım yüzyılının kısa bir haritası gibi okunabilir:

• 2007 – Nezihe Meriç
• 2008 – Tahsin Yücel
• 2009 – Osman Şahin
• 2010 – Latife Tekin
• 2011 – Leyla Erbil
• 2012 – Ahmet Oktay
• 2013 – Demir Özlü
• 2014 – Metin Cengiz
• 2015 – Cevat Çapan
• 2016 – Doğan Hızlan
• 2017 – Haydar Ergülen
• 2018 – İpek Ongun
• 2019 – Nursel Duruel
• 2020 – Verilmedi
• 2021 – Nurdan Gürbilek
• 2022 – Hilmi Yavuz
• 2023 – Orhan Pamuk
• 2024 – Murathan Mungan
• 2025 – Ahmet Ümit
• 2026 – Sema Kaygusuz

Geçen yılın sahibi Ahmet Ümit’i Ahmet Ümit: Gücünü Kaleminden Alan Maceracı, Atılgan Bir Ruh! dosyamızda anlatmıştık. Bu hafta verilen bir başka ödül için 2026 İlhan Berk Şiir Ödülü Ünal Ersözlü ve Sinan Kaba’ya Verildi haberimize bakabilirsiniz.

Sema Kaygusuz Kimdir?

Sema Kaygusuz 29 Ağustos 1972’de Samsun’da doğdu. 1994’te Gazi Üniversitesi İletişim Fakültesi’nin Halkla İlişkiler ve Tanıtım bölümünü bitirdi. Edebiyattan önce radyo oyunu, koreografi ve tiyatroyla uğraştı; ilk öyküleri Kitap-lık, Adam Öykü ve Varlık gibi dergilerde çıktı.

İlk öykü dosyası 1995’te Yaşar Nabi Nayır Gençlik Ödülü’ne, ikincisi 1996’da Gençlik Kitabevi Ödülü’ne değer bulundu. Yeşim Ustaoğlu’nun Pandora’nın Kutusu (2008) filminin senaryosunu yönetmenle birlikte yazdı. 2010’u DAAD’ın davetlisi olarak Berlin’de geçirdi. Kitapları İngilizce, Almanca, Fransızca, İtalyanca, İsveççe ve Norveççeye çevrildi; Almanya’da Friedrich Rückert Ödülü’nü aldı.

Bugün bütün kitapları Metis Yayınları’nda. Yayınevi, yazarın eserlerini “bir külliyat olarak” yayımladığını söylüyor.

Sema Kaygusuz Kitapları: Hangisiyle Başlamalı?

Kaygusuz’un dili yoğundur; bazı cümleleri iki kez okumanız gerekebilir (bu bir şikâyet değil, bir uyarı). Aşağıdaki sıra, romanla başlayıp öyküye ve denemeye açılıyor. Künyeler Metis Yayınları’nın sayfalarından.

1. Yere Düşen Dualar (2006, roman, 304 sayfa)

Yazarın ilk romanı. Roman “Üzüm” ve “Altın” adlı iki bölümden oluşuyor; anlatıcı daha ilk sayfada kendini bir ada halkının söylentilerinden yapılmış biri olarak tanıtıyor: “Saçımdan tırnağıma bütün görünüşüm, ada halkının dizginsiz hayal gücünün eseridir.” Yayınevine göre okurlar ve eleştirmenler kitabı “destansı, mistik, alegorik ve çok katmanlı” buldu. Fransızcaya La chute des prières adıyla çevrildi. Kaygusuz’un evrenine girmek için en geniş kapı.

2. Barbarın Kahkahası (2015, roman, 152 sayfa)

Daha kısa ve daha gerilimli bir giriş arıyorsanız buradan başlayın. Mavi Kumru Moteli’nde 18 Ağustos gecesi bir müşterinin herkesin önünde denize işemesiyle kavga çıkıyor. Ertesi sabahlar daha kötü: motel her gün yeniden pisletilmiş bulunuyor ve herkes herkesten şüpheleniyor. Bir ergenin “erkek olma” uğraşı da bu gerginliğe eşlik ediyor. Roman 2016 Yunus Nadi Roman Ödülü’nü aldı; yayınevi alttan alta bir polisiye gerilimi taşıdığını vurguluyor.

3. Yüzünde Bir Yer (2009, roman, 160 sayfa)

Yazarın aile tarihine en yakın romanı. Anlatıcı İstanbul’daki evinde, adını hiç söylemeden bir aile tarihini çözüyor. Romanın arkasında 1938 Dersim olayları ve yazarın büyükannesinin bu olaylardan sağ çıkışı var. Kitap 2009’da Avusturya KulturKontakt Ödülü’nü aldı. İngilizcesi Every Fire You Tend adıyla Nicholas Glastonbury çevirisiyle 2019’da Tilted Axis Press’ten çıktı; çeviri English PEN Translates desteğini ve TA İlk Çeviri Ödülü’nü kazandı.

4. Saf Canavar (2026, roman, 152 sayfa)

En yeni romanı nisan ayında çıktı ve Barbarın Kahkahası’ndan bu yana ilk romanı. İlk cümlesi tek başına bir giriş: “Bir leopar gördüm.” Roman çölleşmiş, canlılığın yok edildiği bir gelecekte geçiyor; laboratuvarda bir dişten üretilen Mira’nın dil, hafıza ve aşkla tanışmasını anlatıyor. Eleştirmen A. Ömer Türkeş romanı, edebiyatımızda az örneği olan bir türde, bilim kurgu motifleri de taşıyan özgün bir distopya olarak niteliyor. Türkçede bu türün geçmişini merak ediyorsanız Cinler, Hayaletler ve Canavarlar… Türk Fantastik Romanı Tarihi dosyamıza bakabilirsiniz.

5. Sandık Lekesi (2000, öykü, 88 sayfa)

On üç öykü ve 2000 Cevdet Kudret Edebiyat Ödülü. Kitabı açan “Ortadan Yarısından” öyküsünde İzmir Bornova’nın Tenekeciler mahallesinde bir eylül sabahı kötü bir koku duyuluyor; mahalle kokunun bir insan bedeninden geldiğini çok sonra anlıyor. Kaygusuz’un roman dilinin nereden geldiğini görmek için.

6. Karaduygun (2012, öykü, 112 sayfa)

Gılgamış’ın uykusuzluğuyla açılan, mitlerle bugünü yan yana koyan öyküler. Yazar kitabın tanıtım metninde “karaduygun”u şöyle tarif ediyor: “kendi kafasına sığamayan.” Jüri gerekçesindeki “kök hikâyeler”i en açık burada görürsünüz.

7. Sultan ve Şair (2013, oyun, 64 sayfa)

Yazarın ilk oyunu. Lüfer zamanı, Galata Köprüsü’nde balık tutan yaşlı bir şairin yanına şık giyimli Sultan geliyor ve ilk repliği her şeyi söylüyor: “Mızrağımı sizin göğsünüzde unutmuşum.” Yüzyıllara uzanan bir husumeti 64 sayfaya sığdıran kitap, oyun okumayı sevmeyenler için bile kısa bir deneme.

8. Aramızdaki Ağaç (2019, yazılar, 120 sayfa)

Kaygusuz’un 21 düzyazısı. Babaannesinin “perilerin kol gezdiği” evi, Alevilik, ulusal edebiyat ve Munzur’a özgü bir semender alt türüne (Neurergus strauchii munzurensis) ayrılmış bir yazı aynı kitapta. Romanlarını okuduktan sonra yazarın kafasının içine bakmak için.

Öteki Kitapları

• Doyma Noktası (2002): Açlığı merkeze alan dokuz öykü.
• Esir Sözler Kuyusu (2004): Yazmak üzerine bir “İlksöz”le açılan öyküler. İngilizcede Maureen Freely çevirisiyle aynı adı taşıyan bir seçki (The Well of Trapped Words) de var.
• Gaflet: Modern Türkçe Edebiyatın Cinsiyetçi Sinir Uçları (2019): Deniz Gündoğan İbrişim’le birlikte hazırladığı, Türkçe edebiyattaki cinsiyetçiliği feminist eleştiriyle okuyan derleme. Konuya ilgi duyuyorsanız Feministçe Yazmak, Feminist Yazarlar dosyamız da yol gösterebilir.

Sık Sorulan Sorular

2026 Mersin Kenti Edebiyat Ödülü’nü kim kazandı?

19. Mersin Kenti Edebiyat Ödülü Sema Kaygusuz’a verildi. Ödül 13 Kasım’da MTSO Konferans Salonu’ndaki törenle teslim edildi.

Sema Kaygusuz’un kitapları hangi yayınevinden çıkıyor?

Sema Kaygusuz kitapları Metis Yayınları’ndan çıkıyor; yayınevi yazarın on bir kitabını külliyat olarak yayımlıyor.

Sema Kaygusuz’u okumaya hangi kitapla başlamalı?

Geniş bir roman için Yere Düşen Dualar, kısa ve gerilimli bir giriş için Barbarın Kahkahası, en yeni kitabı için Saf Canavar.

Sema Kaygusuz’un yeni romanı hangisi?

Saf Canavar, Nisan 2026’da Metis Yayınları’ndan çıktı.

Sema Kaygusuz hangi ödülleri aldı?

Cevdet Kudret Edebiyat Ödülü (2000), Avusturya KulturKontakt Ödülü (2009), Yunus Nadi Roman Ödülü (2016), Friedrich Rückert Ödülü ve 2026 Mersin Kenti Edebiyat Ödülü.

Kaygusuz törende edebiyatın bir gösteri olmadığını söyledi. Kitaplarına bakınca bunun bir iddia değil, bir çalışma yöntemi olduğu anlaşılıyor.

Kaynaklar

• Haberler.com – MTSO öncülüğündeki 19. Mersin Kenti Edebiyat Ödülü Sema Kaygusuz’a verildi
• Mersin Kent Haber – Mersin Kenti Edebiyat Ödülü 2026 sahibi Sema Kaygusuz oldu
• Hürriyet – Doğan Hızlan: Mersin Ödülü Sema Kaygusuz’un
• Vikipedi – Mersin Kenti Edebiyat Ödülü
• Metis Yayınları – Sema Kaygusuz
• Metis Yayınları – Yere Düşen Dualar
• Metis Yayınları – Barbarın Kahkahası
• Metis Yayınları – Yüzünde Bir Yer
• Metis Yayınları – Saf Canavar
• Metis Yayınları – Sandık Lekesi
• Metis Yayınları – Karaduygun
• Metis Yayınları – Sultan ve Şair
• Metis Yayınları – Aramızdaki Ağaç
• Metis Yayınları – Gaflet
• Tilted Axis Press – Every Fire You Tend
• Kayıp Rıhtım – Saf Canavar: Sema Kaygusuz’dan 11 Yıl Sonra Yeni Roman
• Vikipedi – Sema Kaygusuz
• Wikipedia – Sema Kaygusuz

Diğer haberleri okumak için tıklayın.