2026 Nobel Favorisi Gerald Murnane: Uçağa Hiç Binmemiş Bir Yazar

2026 Nobel Edebiyat Ödülü Anne Carson’a verildi. Bahis listesinin başındaki isimlerden biri de bir Avustralyalıydı: Hiç uçağa binmemiş, ülkesinin dışına hiç çıkmamış, 300 kişilik bir kasabada golf kulübünün barında çalışmış Gerald Murnane. Peki bu sıra dışı yazar kim ve okumaya nereden başlamalı?

Mürsel Çavuş

The Guardian’ın 7 Ekim’de aktardığı Ladbrokes oranlarına göre bu yılın favorileri 10/1 ile Kanadalı şair Anne Carson ve Çinli yazar Can Xue’ydu. Onları 14/1 ile Haruki Murakami, 16/1 ile Thomas Pynchon ve Gerald Murnane izliyordu. Ödülün bu yılki tutarı 12 milyon İsveç kronu.

İsveç Akademisi bildiğiniz gibi aday gösterilen yazarların adlarını 50 yıl boyunca açıklamıyor; elimizdeki “favoriler” listesi bahis şirketlerinin tahmininden ibaret. Listenin eylüldeki hâlini Nobel’e 11 Gün Kala: Bahis Listesinde Kimler Var? yazımızda derlemiştik.

Murnane o listenin eski bir sakini. Adı on yılı aşkın süredir Nobel tahminlerinde geçiyor; The Guardian’a göre arşivinde bu konuda çıkan haberlere ayrılmış dosyalar bile var.

Coburg’dan Goroke’ye

Gerald Murnane, 25 Şubat 1939’da Melbourne’ün kuzey banliyölerinden Coburg’da doğdu. Katolik bir ailede büyüdü. Babası at yarışlarında kumar oynuyor, borçlar ailenin hayatını sık sık sarsıyordu. Çocukluğunun bir kısmını Victoria kırsalında geçirdi, 1949’da Melbourne’e döndü.

1957’de Katolik rahip olmak için eğitime başladı, kısa süre sonra vazgeçip ilkokul öğretmenliğini seçti. 1969’da Melbourne Üniversitesi’nden mezun oldu; eğitim alanında editörlük yaptı, ardından yıllarca yaratıcı yazarlık dersleri verdi. İlk romanı Ilgın Yolu (Tamarisk Row) 1974’te yayımlandı.

Murnane, 43 yıllık eşi Catherine’i 2009’da kaybettikten sonra Melbourne’den ayrıldı ve oğlu Giles’ın yaşadığı Goroke’ye taşındı. Güney Avustralya sınırına yakın bu kasabanın nüfusu 300 civarında. Yazar burada oğlunun evinin yanındaki tek odada, dosya dolaplarının arasında yaşıyor; The Guardian’ın 2018 tarihli yazısına göre golf kulübünün sekreterliğini üstlenmiş, eserleri üzerine kasabada düzenlenen akademik konferansın öğle arasında barın arkasına geçiyordu.

“Dünyanın En İyi Yazarı Diye Biri Yoktur”

Murnane hakkında anlatılanların bir kısmı efsaneye benziyor, ama kaynakları sağlam. Hiç uçağa binmedi, Avustralya dışına hiç çıkmadı, kendi eyaleti Victoria’nın dışına da yalnızca birkaç kez gitti. ABC’ye 2024’te verdiği röportajda bunu şöyle açıklıyor: “Dünya, bir ömürde tanıyamayacağım kadar büyük; ben de Victoria’yla yetindim.”

Aynı röportajda Nobel tahminlerine de cevap veriyor: “Birine bir numara olduğunun söylenmesi düşünülemez. Dünyanın en iyi yazarı diye biri yoktur.”

At yarışı tutkusu çocukluğundan geliyor. Murnane, yetişkin hayatı boyunca New Eden ve New Arcady adlı iki hayalî ülkede geçen bir at yarışı oyunu kurdu ve oynadı: Binlerce atın sahiplerini, antrenörlerini, jokey renklerini ve koşularını kayda geçirdi. The Guardian, bir konuşmasından önce Melbourne Kupası’nın bütün kazananlarını sırasıyla ezberden saydığını yazıyor. Macarcayı da Gyula Illyés’in bir kitabını kendi dilinde okumak için öğrendi; ABC’ye göre bugün hâlâ on binlerce kartla tekrar ediyor.

Kayıt tutma merakı ise başlı başına bir macera. Kronolojik, Edebî ve Antipodean adlı üç arşiv, çelik dosya dolaplarını dolduruyor. Dosya başlıklarından biri “Kitapların çoğunun berbat olduğuna karar veriyorum”. Arşivler ancak Murnane ve kardeşleri öldükten sonra kamuya açılacak.

Kırılma: “Yazmaya Mecbur muyum?”

Murnane’ın kariyeri düz bir çizgi izlemedi. 1985 tarihli öykü kitabı Landscape with Landscape hakkında çıkan “kötü niyetli” bir eleştirinin ardından 1990’larda “zor yıllar” geçirdiğini anlatıyor: “Sonunda marjinal, ana akımın dışında biri olarak görülmeye alıştım.” 1995’ten sonra uzun süre kurmaca yayımlamadı.

Sessizlik 2009’da bozuldu. Aradan geçen on dört yılın ardından çıkan Arpa Tarlası (Barley Patch) tam da şu soruyla açılıyor: “Yazmaya mecbur muyum?” Cevap evet çıktı: Ardından A History of Books, Bir Milyon Pencere, Acı İçin Bir Şey ve Sınır Bölgeleri geldi. 2018’de The New York Times onu “çoğu insanın adını hiç duymadığı, yaşayan en büyük İngilizce yazar” diye tanıttı. Bahis şirketleri de 2010’ların sonundan beri onu favoriler arasında gösteriyor.

Olay Yok, İmge Var

Murnane’ı okumaya başlayan biri ilk önce olay örgüsünün yokluğunu fark eder. Cümleler uzun ama dil bilgisi kusursuz; anlatıcı çoğu zaman yazarın kendisine çok benzer ve kendi hikâyesini nasıl anlattığını düşünür. Aynı imgeler kitaptan kitaba döner: at yarışları, vitraylar, bilyeler, karşılıksız aşk. Kitaplar birbirine de göz kırpar; Sınır Bölgeleri’nin ilk cümlesi, Düzlükler’in ilk cümlesiyle neredeyse aynı.

Hayranları arasında Nobel sahipleri de var. J. M. Coetzee onun cümlelerinin ardındaki dehadan söz ediyor, Teju Cole ise Beckett’ın vârisi olmayı hak ettiğini söylüyor. 2023 Nobel sahibi Jon Fosse ise Düzlükler’i Norveççeye kendisi çevirdi ve The New Yorker’a “Düzlükler gibisini hiç okumadım ama benim yazdıklarıma benziyor” dedi.

Düzlükler (1982)

Murnane’ın en ünlü kitabı. Avustralya’nın iç bölgelerinde, uçsuz bucaksız arazilerdeki malikânelerinde yaşayan, sanatçıları ve tarihçileri himaye eden zengin “düzlük ahalisi” arasında geçiyor. İsimsiz bir film yapımcısı, düzlükleri daha önce kimsenin göstermediği gibi çekeceği bir film için hami arar; bulur da. Hamisinin kütüphanesine yerleşir, yıllar geçer. New Statesman’ın hatırlattığı gibi, film yapımcısı tek bir kare bile çekmez.

The Conversation’da yazan Paul Genoni, kitabın Avustralya edebiyatının en ilgi uyandırıcı açılışlarından birine sahip olduğunu savunuyor. Kalınlığı da ürkütmüyor.

Türkçe baskı: Düzlükler (The Plains), Roza Hakmen çevirisiyle Harfa Yayınları’ndan çıktı, 128 sayfa. Murnane’ın Türkçedeki ilk kitabı.

Ilgın Yolu (1974)

İlk roman. 1940’ların sonunda Victoria’nın küçük bir kasabasında büyüyen Clement Killeaton’ın dünyası: babasının kumar tutkusu, annesinin dindarlığı, Katolik inancının sıkı kuralları ve bahçenin tozlu köşesinde oynanan oyunlar. Murnane’ın kendi çocukluğundan beslenen kitap, sonraki eserlerdeki at yarışı imgesinin de ilk adresi.

Türkçe baskı: Ilgın Yolu (Tamarisk Row), Serkan Toy çevirisiyle Dedalus Kitap’tan Eylül 2025’te çıktı, 256 sayfa.

Bulutlarda Bir Ömür (1976) ve Yeryüzünde Bir Mevsim (2019)

Hormonları ile Katolik inancı arasında sıkışmış Melbourneli ergen Adrian Sherd’ün hikâyesi. Kitabın kısa bir yayın tarihçesi var: Yayıncı 1976’da romanın yalnızca ilk yarısını Bulutlarda Bir Ömür (A Lifetime on Clouds) adıyla bastı. Kesilmeden önceki tam metin ancak 2019’da Yeryüzünde Bir Mevsim (A Season on Earth) adıyla yayımlandı ve Adrian’ı ruhban okulundan devlet memurluğuna kadar izliyor. The Guardian’dan Paul Karp, tam metnin sonraki kitaplardaki inceliğe ulaşmadığını, ama Murnane’ın sonraki yönelimlerini anlamak için bir anahtar olduğunu yazıyor.

Türkçe baskı: İkisi de Serkan Toy çevirisiyle Dedalus Kitap’ta. Yeryüzünde Bir Mevsim Ekim 2023’te (450 sayfa), Bulutlarda Bir Ömür Mart 2024’te (228 sayfa) çıktı.

Arpa Tarlası (2009)

On dört yıllık sessizliğin ardından gelen kitap. “Yazmaya mecbur muyum?” sorusuyla açılan metin, yazarın zihninde birikmiş imgelerin peşinden gidiyor: eski çizgi roman kahramanları, aile hatıraları, gizemli kadınlar, konuşan böcekler, sonsuza dek koşan atlar. Jon Fosse’nin 2023’te Norveççeye çevirmeye başladığı kitap da bu.

Türkçe baskı: Arpa Tarlası (Barley Patch), Serkan Toy çevirisiyle Dedalus Kitap’tan Nisan 2026’da çıktı, 192 sayfa.

Bir Milyon Pencere (2014)

Adını Henry James’in “kurmaca evinin bir değil, bir milyon penceresi vardır” sözünden alıyor. İç içe geçmiş anlatılar yazar ile okur, ebeveyn ile çocuk, karı ile koca arasındaki güveni sınıyor. Bence Murnane’ın en zorlu kitaplarından biri.

Türkçe baskı: Bir Milyon Pencere (A Million Windows), Süha Sertabiboğlu çevirisiyle Ketebe Yayınları’ndan Ekim 2024’te çıktı, 160 sayfa.

Acı İçin Bir Şey (2015)

At yarışı merceğinden yazılmış bir otobiyografi. Spor dergilerindeki yarış fotoğrafları, atların adları, uzak kasabalardaki koşular üzerine yorumlar ve bir ömür süren tutku. Murnane’ın kurmacasına uzak duran okur için en sıcak giriş kapısı. Kitap 2016’da Victoria Premier’s Ödülü’nü kurmaca dışı dalda kazandı.

Türkçe baskı: Acı İçin Bir Şey: Bir Hipodrom Hatıratı (Something for the Pain), Serkan Toy çevirisiyle Dedalus Kitap’tan Mayıs 2023’te çıktı, 230 sayfa.

Sınır Bölgeleri (2017)

Uzun yıllar yaşadığı başkentten ayrılıp sınıra yakın bir kasabaya taşınan bir anlatıcı, hafızasında kalan imgeleri ve renkleri tek tek yokluyor. Hikâyenin Goroke’ye taşınan Murnane’la benzerliği tesadüf değil. Kitap 2018’de Avustralya Başbakanlık Edebiyat Ödülü’nü kurmaca dalında kazandı; yazar o dönem bunu son romanı olarak tanıtıyordu.

Türkçe baskı: Sınır Bölgeleri (Border Districts), Begüm Kovulmaz çevirisiyle Ketebe Yayınları’ndan Kasım 2023’te çıktı, 112 sayfa.

Okura Son Mektup (2021)

Murnane’ın veda kitabı: Yazar bu denemelerde kendi kitaplarını tek tek ele alıp okuruna açıklıyor. Gençliğinde eserlerini yorumlamayı reddettiğini, bu kararı her fırsatta bozduğunu kendisi itiraf ediyor.

Türkçe baskı: Okura Son Mektup (Last Letter to a Reader), Kadir Daniş çevirisiyle Ketebe Yayınları’ndan Eylül 2025’te çıktı, 168 sayfa.

Herkes Sevmiyor

Murnane okurunu ikiye bölen bir yazar. The Guardian’ın 2018 portresi okurların onu ya çok sevdiğini ya da hiç sevmediğini yazıyor; en sık şikâyet de “hiçbir şey olmuyor”. New Statesman’daki yazısına “göbeğine bakan kurmacalar” başlığını koyan Chris Power, yazarın kendi zihnine kapanan anlatısına mesafeli.

Bence bu eleştirinin haklı bir tarafı var: Murnane’ın kitapları sizi değil, kendi imgelerini merkeze alıyor. Ama aynı imgelerin kırk yıl boyunca nasıl değiştiğini izlemek, başka hiçbir yazarda bulamayacağınız bir deneyim. Murnane, bütün kitaplarına yayılmış bir harita gibi okunan bir yazar.

Türkiye’de Murnane

Türkçedeki ilk Murnane kitabı Harfa’nın Düzlükler’i oldu. Ardından iki yayınevi yazarı neredeyse eşzamanlı olarak listesine aldı: Dedalus Kitap 2023’ten bu yana beş kitabını Serkan Toy çevirisiyle yayımladı, Ketebe Yayınları ise üç kitabını üç ayrı çevirmenle. Böylece Türkçede dokuz Murnane kitabı var; yazarın dokuz romanından yedisi artık Türkçe okunabiliyor. Bahis listesindeki pek çok favori için aynı şeyi söylemek zor.

Nereden Başlamalı?

• Kısa ve klasik bir giriş için: Düzlükler. 128 sayfa, Murnane’ın bütün dünyasının özeti: manzara, hami, kütüphane, hiç çekilmeyen film.
• Kurmacadan önce yazarı tanımak isteyenler için: Acı İçin Bir Şey. At yarışı tutkusu, aile ve taşra; en anlaşılır Murnane.
• Geç dönemin sesini duymak için: Sınır Bölgeleri. 112 sayfada Goroke dönemi, imgeler ve hafıza.
• Klasik roman okumaya alışkın olanlar için: Ilgın Yolu ya da Bulutlarda Bir Ömür. Olay örgüsü ve karakter hâlâ yerinde.
• Sona saklanacaklar: Arpa Tarlası, Bir Milyon Pencere ve en son Okura Son Mektup. Bu sonuncusu, öteki kitapları okuduktan sonra anlam kazanıyor.

Benim önerim Düzlükler ile başlayıp Sınır Bölgeleri ile devam etmek. İki kitabın ilk cümlelerini yan yana koyduğunuzda 35 yılın Murnane’ı neye dönüştürdüğünü göreceksiniz.

Düzlükler’in anlatıcısı ufka bakarken bir sonuca varıyordu: “Göz kamaştırıcı ufka artık bakamaz olduğum an, görünmez olan aslında fazlasıyla parlak ve aydınlık olandır, sonucuna varıyorum.” (Düzlükler, çev. Roza Hakmen)

Ödül Carson’a Gitti

Stockholm’de okunan isim Murnane değil, Anne Carson oldu; İsveç Akademisi gerekçede “klasik gelenekle oyunbaz bir diyalog içinde çağdaş edebiyat için yeni biçimler yaratan cesur ve yaratıcı yapıtı”nı andı (2026 Nobel Edebiyat Ödülü Anne Carson’a Verildi). Böylece Patrick White, Nobel Edebiyat Ödülü’nü alan tek Avustralyalı olarak kalıyor.

Ödül bu yıl Carson’a gitti; Düzlükler rafta duruyor.

Eserleri

• 1974 – Tamarisk Row (Ilgın Yolu)
• 1976 – A Lifetime on Clouds (Bulutlarda Bir Ömür)
• 1982 – The Plains (Düzlükler)
• 1985 – Landscape with Landscape (öyküler)
• 1988 – Inland
• 1990 – Velvet Waters (öyküler)
• 1995 – Emerald Blue (öyküler)
• 2005 – Invisible Yet Enduring Lilacs (denemeler)
• 2009 – Barley Patch (Arpa Tarlası)
• 2012 – A History of Books
• 2014 – A Million Windows (Bir Milyon Pencere)
• 2015 – Something for the Pain (Acı İçin Bir Şey, anı)
• 2017 – Border Districts (Sınır Bölgeleri)
• 2018 – Collected Short Fiction (toplu öyküler)
• 2019 – A Season on Earth (Yeryüzünde Bir Mevsim)
• 2019 – Green Shadows and Other Poems (şiirler)
• 2021 – Last Letter to a Reader (Okura Son Mektup, denemeler)

Kaynaklar

• The Guardian – Anne Carson and Can Xue favourites to win Nobel prize in literature
• NobelPrize.org – Nomination and selection of literature laureates
• The Guardian – Gerald Murnane: one of Australia’s greatest writers you may never have heard of
• ABC News – Gerald Murnane speaks about life, writing ahead of Nobel Prize for Literature announcement
• Wikipedia – Gerald Murnane
• The Sydney Morning Herald – ‘Never read anything like it’: Nobel Prize winner backs Australian author
• New Statesman – The navel-gazing fictions of Gerald Murnane
• The Guardian – A Season on Earth by Gerald Murnane review
• Text Publishing – Gerald Murnane
• Harfa Yayınları – Düzlükler
• Dedalus Kitap – Gerald Murnane
• Dedalus Kitap – Ilgın Yolu
• Dedalus Kitap – Bulutlarda Bir Ömür
• Dedalus Kitap – Yeryüzünde Bir Mevsim
• Dedalus Kitap – Acı İçin Bir Şey
• Dedalus Kitap – Arpa Tarlası
• Ketebe Yayınları – Bir Milyon Pencere
• Ketebe Yayınları – Sınır Bölgeleri
• Ketebe Yayınları – Okura Son Mektup
• NobelPrize.org – The Nobel Prize in Literature 2026: Press release

Alıntıların çevirisi Bookinton’a aittir. Düzlükler’den yapılan alıntı Roza Hakmen’in çevirisidir.

Diğer haberleri okumak için tıklayın.