Nobel’in Bu Yıl da Kaçan Favorisi: Haruki Murakami

2026 Nobel Edebiyat Ödülü Anne Carson’a verildi. Bahis listesinin başındaki isimlerden biri de yine Haruki Murakami’ydi. Yıllardır her eylül favoriler arasında sayılan, her ekim telefonu çalmayan Japon yazar kimdir? Peki onu okumaya hiç başlamadıysanız, hangi kitapla başlamalısınız?

Mürsel Çavuş

Önce bir hatırlatma: Nobel’in resmî bir kısa listesi yok. İsveç Akademisi aday gösterilen yazarların adlarını 50 yıl boyunca gizli tutuyor. Her yıl okuduğumuz “favoriler” listesi, bahis şirketlerinin oranlarından ibaret.

The Guardian’ın 7 Ekim’de aktardığı Ladbrokes oranlarına göre bu yıl Kanadalı şair Anne Carson ile Çinli yazar Can Xue 10/1 ile ortak favoriydi. Murakami 14/1 ile üçüncü sıradaydı; onu 16/1 ile Gerald Murnane ve Thomas Pynchon izliyordu. Ödülün bu yılki değeri 12 milyon İsveç kronu. (Nobel’e 11 Gün Kala: Bahis Listesinde Kimler Var?)

Murakami için bu tablo yeni değil. Ödül, İsveç Akademisi’nin gerekçesiyle “klasik gelenekle oyunbaz bir diyalog içinde çağdaş edebiyat için yeni biçimler yaratan cesur ve yaratıcı yapıtı” için Carson’a gitti (2026 Nobel Edebiyat Ödülü Anne Carson’a Verildi). Listedeki en tanıdık isme yine de yakından bakmaya değer.

Kyoto’dan Bir Caz Barına

Haruki Murakami 12 Ocak 1949’da Kyoto’da doğdu, Kobe yakınlarındaki Ashiya’da büyüdü. Tokyo’daki Waseda Üniversitesi’nde drama okudu. Önce evlendi, sonra çalışmaya başladı, en son üniversiteden mezun oldu.

Şirket hayatına girmemek için eşi Yoko’yla birlikte 1974’te Tokyo’nun Kokubunji semtinde, caz plakları çalan küçük bir kahve-bar açtı. Adı Peter Cat’ti. Murakami yirmili yaşlarını borç ödeyerek, sandviç ve kokteyl hazırlayarak geçirdiğini anlatıyor. Bar daha sonra Sendagaya’ya taşındı. Boş vakitlerinde bol bol okuyordu: en sevdikleri 19. yüzyıl Rus romanları ve Amerikan polisiyeleriydi.

“Sanırım Bir Roman Yazabilirim”

Kırılma anı, Murakami’nin en çok anlattığı sahne. Nisan 1978’de, Jingu Stadyumu’nda Yakult Swallows ile Hiroshima Carp arasındaki sezon açılış maçını izliyor. Elinde bir bira, dış saha çitinin arkasındaki çimenlikte uzanmış. İlk vuruşta Amerikalı oyuncu Dave Hilton topu sol sahaya gönderiyor ve Murakami’nin aklına o an, hiçbir sebep yokken şu düşünce düşüyor: “Sanırım bir roman yazabilirim.”

Maçtan sonra Shinjuku’ya gidip bir deste yazı kâğıdıyla bir dolma kalem alıyor. Sonraki altı ay boyunca, barı kapattıktan sonra mutfak masasında yazıyor. Ortaya çıkan kısa roman Rüzgârın Şarkısını Dinle 1979’da Gunzo dergisinin yeni yazarlar ödülünü kazanıyor.

İlk taslağı beğenmeyince yaptığı deney de üslubunu açıklıyor. Murakami açılış bölümünü önce İngilizce yazmış. Kelime dağarcığı kısıtlı olduğu için kısa, yalın cümleler kurmak zorunda kalmış; sonra o bölümü Japoncaya “çevirmiş”. Kendi sesini böyle bulduğunu söylüyor. Bazı okurların “çeviri gibi” bulduğu düzyazının kökü bu deneyde.

İkinci romanı Pinball 1973’ü de mutfak masasında yazdı, ardından barı satıp tam zamanlı yazarlığa geçti. Asıl başlangıç saydığı kitap ise 1982 tarihli Yaban Koyununun İzinde.

Murakami’yi Murakami Yapan Ne?

Sıradan bir adam, gündelik bir hayat ve bir gün o hayatın içinde açılan bir kapı: susuz bir kuyu, otoyoldan inen bir acil durum merdiveni, iki ayın asılı durduğu bir gökyüzü. Murakami’nin kahramanları çoğu zaman yalnız, müzikle yaşayan insanlar; başlarına gelen tuhaflıkları da şaşırtıcı bir sakinlikle karşılıyorlar.

Eleştirmenler bu karışımı gerçeküstücülükle, büyülü gerçekçilikle ve postmodern edebiyatla ilişkilendiriyor. Murakami ise yazma sürecini Roland Kelts’e verdiği bir röportajda bir aşağı inme hâli olarak tarif etmiş: Roman yazarken karanlık ve yalnız bir yere inmesi, sonra yeniden yüzeye çıkması gerekiyormuş. Kitaplarındaki kuyular, metro tünelleri ve acil durum merdivenleri bu tarifin edebiyattaki karşılığı.

Bir de çevirmen Murakami var: Japoncaya F. Scott Fitzgerald, Raymond Carver, Truman Capote ve John Irving gibi yazarları kazandırdı.

Öne Çıkan Eserleri ve Türkçe Baskıları

Murakami’nin Türkçe yayıncısı Doğan Kitap. Yayınevinin yazar sayfasında 26 kitabı sıralanıyor. Aşağıdaki künyeler yayınevinin kendi sayfalarından.

İmkânsızın Şarkısı (1987)

İngilizce adıyla Norwegian Wood. 1968’in havasını taşıyan bir üniversite hayatı, müzik ve genç bir adamın ilk aşkına dönüşü. Murakami’nin en “gerçekçi” romanı; büyülü kapılar yok, yayınevinin deyişiyle Salinger ve Fitzgerald etkisi var. Kitap Japonya’da milyonlarca sattı ve Murakami’yi bir anda tanınmış biri yaptı. Yazar, fotoğrafçılardan kaçmak için eşiyle birlikte bir süre Yunanistan’a, ardından ABD’ye taşındı. 2010’da Tran Anh Hung tarafından sinemaya uyarlandı.

Türkçesi Nihal Önol çevirisiyle Doğan Kitap’ta, 352 sayfa.

Zemberek Kuşu’nun Güncesi (1994–1995)

Toru Okada’nın hayatı, susuz bir kuyunun dibine indiği gün değişir. Roman, Okada’nın bugününden İkinci Dünya Savaşı’nda Mançurya’da işlenen savaş suçlarına uzanıyor. Yomiuri Ödülü’nü kazandı; ödülü verenlerden biri, bir zamanlar Murakami’nin en sert eleştirmenlerinden olan Nobel sahibi Kenzaburō Ōe’ydi.

Türkçesi Nihal Önol çevirisiyle Doğan Kitap’ta, 744 sayfa.

Sahilde Kafka (2002)

Kafka Tamura on beş yaşına girdiği gün evden kaçar. Kaçışın nedeni, babasının yıllar önce dile getirdiği uğursuz bir kehanet; kehanetin düğümü ise gizemli bir cinayetle çözülmeye başlar. Roman 2006’da Dünya Fantastik Ödülü’nü (World Fantasy Award) aldı.

Türkçesi Hüseyin Can Erkin çevirisiyle Doğan Kitap’ta, 616 sayfa.

1Q84 (2009–2010)

Adı Japoncada Orwell’in 1984’üyle aynı okunuyor. Fitness eğitmeni ve yarı zamanlı suikastçı Aomame, bir otoyoldan acil durum merdiveniyle indiğinde gökyüzünde iki ayın bulunduğu bir dünyaya geçer. Murakami’nin en uzun romanı.

Türkçesi Hüseyin Can Erkin çevirisiyle Doğan Kitap’ta; tek ciltlik baskı 1.256 sayfa.

Kadınsız Erkekler (2014)

Yedi öyküden oluşan kitap, sinema sayesinde yeni okurlar kazandı. Ryusuke Hamaguchi’nin “Drive My Car” öyküsünden uyarladığı aynı adlı film 2021’de Cannes’da en iyi senaryo ödülünü, ardından en iyi uluslararası film dalında Oscar’ı aldı. Murakami’nin bir başka öyküsü “Ambar Yakmak” ise Lee Chang-dong’un Şüphe (Burning) filmine dönüştü; o öykü Ortadan Kaybolan Fil’de.

Türkçesi Doğan Kitap’ta, 224 sayfa.

Şehir ve Belirsiz Duvarları (2023)

Kumandanı Öldürmek’ten altı yıl sonra gelen roman, yayınevinin tanımıyla kayıp bir aşka ve yalnızlığa yazılmış bir ağıt. Türkçesi Ali Volkan Erdemir çevirisiyle Şubat 2025’te Doğan Kitap’tan çıktı, 552 sayfa.

Sırada bir de yeni roman var. The Guardian’ın nisan ayında duyurduğuna göre The Tale of Kaho, Japonya’da 3 Temmuz’a takvimlenmişti ve Murakami’nin tek bir kadın kahramanın merkezde olduğu ilk romanı.

Neden Hep Favori, Neden Hep Bekliyor?

Murakami’nin ödül dolabı kalabalık: 2006’da Franz Kafka Ödülü, 2009’da Kudüs Ödülü, 2016’da Hans Christian Andersen Edebiyat Ödülü, 2023’te Asturias Prensesi Edebiyat Ödülü. Eserleri yaklaşık 50 dile çevrildi. Bahis şirketleri de bu yüzden onu listeden hiç düşürmüyor: dünyanın her yerinde okunan, adı herkesin bildiği yaşayan yazarlardan biri.

Nobel heyecanının en çarpıcı sahnesi 2012’de yaşandı. The New Yorker’da Roland Kelts’in anlattığına göre o yıl bahisçiler, eleştirmenler ve yayıncılar “bu yıl onun yılı” konusunda hemfikirdi. Tokyo’daki bir barda, kendilerine “Harukist” diyen hayranlar ellerinde Murakami kitaplarıyla toplanmıştı. Ödül Çinli Mo Yan’a gitti.

Murakami’nin kendisi ise bu beklentiye mesafeli. Kelts, Nobel ihtimalini sorduğunda gülerek şöyle yanıtlamış: “Hayır, ödül istemem. Ödül, işinin bittiği anlamına gelir.” 2018’de İsveç’te kurulan alternatif Yeni Akademi Ödülü’nün dört finalistinden biri oldu; yazmaya odaklanmak istediğini söyleyerek adının listeden çıkarılmasını istedi.

Eleştiriler de eksik değil. Kadın karakterleri tek boyutlu ve cinselleştirilmiş çizdiği, yıllardır en sık duyduğu itiraz. Murakami 2004’te Paris Review’a, öykülerindeki kadınların “gelecek dünyanın habercileri” olduğunu, bu yüzden kahramana hep onların geldiğini söylemişti. Bu sözler kimine göre bir açıklama, kimine göre itirazın ta kendisi. Bence Kaho’nun bu tartışmaya nasıl bir yanıt vereceği, Nobel’den daha merak edilesi bir soru.

Bookinton ekibinin de Murakami’ sevgisi sorgulanamaz, daha önce onun hakkında uzun uzun yazmıştık: Gerçekliğin Sınırlarını Zorlayan Bir Yazar: Haruki Murakami

Nereden Başlamalı?

Murakami’nin Doğan Kitap’ta 26 kitabı var ve okur tipinize göre size dört yol önermek istiyorum:

Gerçekçi romanı sevenler için: İmkânsızın Şarkısı. Büyülü öğe yok denecek kadar az; Murakami’nin melankolisini, müziğini ve diyaloglarını en sade hâliyle görürsünüz. Japonya’daki ününü getiren kitap da bu.

Tam Murakami deneyimi isteyenler için: Sahilde Kafka. Evden kaçan on beş yaşında bir çocuk, bir kehanet ve gerçekle düşün birbirine karıştığı 616 sayfa. Bu kitabı sevdiyseniz sırada Zemberek Kuşu’nun Güncesi var.

Kısa yoldan tanışmak isteyenler için: Birinci Tekil Şahıs (Ali Volkan Erdemir çevirisi, 152 sayfa) ya da Kadınsız Erkekler. Bir öykü, bir akşam. Drive My Car’ı izlediyseniz öyküyle filmi karşılaştırmak da ayrı bir keyif.

Yazarın kendisini merak edenler için: Koşmasaydım Yazamazdım (Hüseyin Can Erkin çevirisi, 176 sayfa) ve Mesleğim Yazarlık (Ali Volkan Erdemir çevirisi, 208 sayfa). İlki maratoncu Murakami’yi, ikincisi Jingu Stadyumu’ndaki o anı ve yazma disiplinini anlatıyor.

Başlangıç için önermeyeceğim kitap ise 1Q84. 1.256 sayfalık bir tuğla kitapla ilk randevuya çıkmak cesaret ister, o kadarına zaten cesaretim olmaz diyenler belki Storytel’den dinleme opsiyonunu değerlendirebilir. Ben bu kitabı dinlemek için uzun bir bayram tatilini feda etmiştim. Kitabı dinlemek şahane bir deneyimdi ama kitabın sonu için yorum yapmamayı tercih ederim.
Ödül bu yıl Carson’a gitti; Murakami’nin rafı yerinde duruyor. Akademi’nin bu yılki aday listesini ise 2076’dan önce kimse göremeyecek.

Eserleri

Romanlar, Japonca ilk yayın yılına göre; Türkçe adlar Doğan Kitap baskılarından:

• 1979 – Rüzgârın Şarkısını Dinle (Hear the Wind Sing)
• 1980 – Pinball 1973
• 1982 – Yaban Koyununun İzinde (A Wild Sheep Chase)
• 1985 – Haşlanmış Harikalar Diyarı ve Dünyanın Sonu (Hard-Boiled Wonderland and the End of the World)
• 1987 – İmkânsızın Şarkısı (Norwegian Wood)
• 1988 – Dans Dans Dans (Dance Dance Dance)
• 1992 – Sınırın Güneyinde–Güneşin Batısında (South of the Border, West of the Sun)
• 1994–1995 – Zemberek Kuşu’nun Güncesi (The Wind-Up Bird Chronicle)
• 1999 – Sputnik Sevgilim (Sputnik Sweetheart)
• 2002 – Sahilde Kafka (Kafka on the Shore)
• 2004 – Karanlıktan Sonra (After Dark)
• 2009–2010 – 1Q84
• 2013 – Renksiz Tsukuru Tazaki’nin Hac Yılları (Colorless Tsukuru Tazaki and His Years of Pilgrimage)
• 2017 – Kumandanı Öldürmek (Killing Commendatore)
• 2023 – Şehir ve Belirsiz Duvarları (The City and Its Uncertain Walls)
• 2026 – The Tale of Kaho

Kaynaklar

• The Guardian – Anne Carson and Can Xue favourites to win Nobel prize in literature
• NobelPrize.org – Nomination and selection of literature laureates
• The New Yorker – The Harukists, Disappointed (Roland Kelts)
• Literary Hub – Haruki Murakami: The Moment I Became a Novelist
• The Guardian – Haruki Murakami to publish first novel to feature woman as lead character
• Wikipedia – Haruki Murakami
• Wikipedia – Drive My Car (film)
• Doğan Kitap – Haruki Murakami yazar sayfası
• Doğan Kitap – Rüzgârın Şarkısını Dinle
• Doğan Kitap – Haşlanmış Harikalar Diyarı ve Dünyanın Sonu
• Doğan Kitap – İmkânsızın Şarkısı
• Doğan Kitap – Zemberek Kuşu’nun Güncesi
• Doğan Kitap – Sahilde Kafka
• Doğan Kitap – 1Q84
• Doğan Kitap – Kadınsız Erkekler
• Doğan Kitap – Ortadan Kaybolan Fil
• Doğan Kitap – Birinci Tekil Şahıs
• Doğan Kitap – Şehir ve Belirsiz Duvarları
• Doğan Kitap – Koşmasaydım Yazamazdım
• Doğan Kitap – Mesleğim Yazarlık
• NobelPrize.org – The Nobel Prize in Literature 2026: Press release

Alıntıların çevirisi Bookinton’a aittir.

Diğer haberleri okumak için tıklayın.