Dünyanın İlk Romanını Çeviren Oğuz Baykara’ya Özkan Mert Çeviri Ödülü

Uluslararası Özkan Mert Onur Ödülleri’nin Çeviri Ödülü, bin yıl önce yazılmış Genji’nin Hikâyesi’ni (Genji Monogatari) Japoncadan Türkçeye kazandıran Oğuz Baykara’ya verildi. Romanın içindeki 800’den fazla waka şiiri, çeviride her dizesi 14 heceli ölçülü ve uyaklı beyitlere dönüştü.

Mürsel Çavuş

Ödüller bu yıl dokuzuncu kez sahiplerini buldu. Tören 24 Ekim’de İstanbul Yüksek Ticaretliler Marmara Lokali’nde yapıldı. VakıfBank Kültür Yayınları tarafından yayımlanan Genji’nin Hikâyesi’nin çevirmeni Oğuz Baykara, Çeviri Ödülü’ne layık görüldü.

Ödül Hangi Ölçütlerle Veriliyor?

Şair Özkan Mert’in adını taşıyan ödüller 2015’ten bu yana veriliyor. Amaç, hoşgörü, barış, kültürel miras, bilim ve sanat alanında insanlığa değer katan yaşamları görünür kılmak. Seçimde UNESCO’nun "Yaşayan İnsan Hazineleri" yaklaşımı ile T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın değerlendirme ölçütleri esas alınıyor.

Bu yıl şiir, edebiyat, bilim, Anadolu tarım mirası, kadın liderlik ve ilham, görsel sanatlar ve gastronomi tarihi alanlarında ödül verildi.

Bin Yıllık Bir Roman

Genji’nin Hikâyesi’ni 11. yüzyılın başlarında, Heian dönemi sarayında nedimelik yapan soylu Murasaki Shikibu yazdı. Kurgu alanındaki öncülüğü nedeniyle sıklıkla "dünyanın ilk romanı" olarak anılıyor.

Roman, olağanüstü yakışıklılığıyla tanınan aristokrat "Işık Saçan Prens" Hikaru Genji’nin yaşamını izliyor: saraydaki siyasi hesapları, karmaşık aşk ilişkilerini, kişisel çöküşünü. 41. bölümden sonra anlatı Genji’nin soyundan gelenlere geçiyor. Toplam 54 bölüm, üç kuşak ve yaklaşık 450 karakter.

Yayınevinin anlatımına göre Shikibu, bin yıl sonra okunacağının farkında gibi yazıyor: metnin içinde kurgunun ne demek olduğunu tartışıyor, yazma sanatı üzerine konuşuyor.

800 Waka Şiiri Türkçede Nasıl Okunuyor?

Romanın en zor tarafı düzyazıyla şiirin iç içe geçmesi. Karakterler duygularını çoğu zaman birbirlerine yolladıkları waka şiirleriyle söylüyor; düzyazının taşıyamadığı şeyi bu kısa şiirler taşıyor. Kitapta 800’den fazla waka var.

Baykara bu şiirleri, her dizesi genellikle 14 heceden oluşan ölçülü ve uyaklı beyitler hâlinde Türkçeye aktardı. Yöntemini Hürriyet’e anlattığı söyleşide şöyle açıklıyor: "Karacaoğlan tadında yazarsak ‘waka’lar bizim dilimizde de şiir olur. Ben bunu yaptım; waka’ları simetrik kalıplara dönüştürerek Karacaoğlan tadı vermeye çalıştım."

Kitaptan bir örnek, İmparator’un mektubuna eklenmiş beyit:

"Ne zaman Miyagi’den şebnemli rüzgâr esse, Hep aklıma o küçük çalı yoncası gelir."

Çeviri 15 Yıl Sürdü

Oğuz Baykara 1951’de İstanbul’da doğdu, Boğaziçi Üniversitesi’nde öğretim üyesi. Hürriyet’in mayısta yayımladığı söyleşide çevirinin tam 15 yıl sürdüğünü söylüyor. Aynı söyleşideki cümlesi şöyle: "Genji’nin Türkçeye çevrilmesi 30 yıl gecikmiş bir rüyaydı."

Hürriyet’in haberine göre Baykara, Türkiye ile Japonya arasındaki ilişkilere katkıları nedeniyle Japonya Hükümeti’nin "Yükselen Güneş Nişanı ve Altın Işıklar Rozeti"ne de layık görüldü.

Künye

Genji’nin Hikâyesi Türkçede ilk kez yayımlandı. İki ciltlik kutulu takım, VakıfBank Kültür Yayınları’ndan 27 Ocak 2025’te çıktı; Oğuz Baykara çevirisiyle 1.436 sayfa. Hürriyet’in söyleşisine göre kitap mayısta ikinci baskısını yaptı.

Japon edebiyatının Türkçedeki hâli bu ay bir kez daha konuşulmuştu: Öteki Murakami: Ryu Murakami 74 Yaşında Öldü haberinde yazarın üç ayrı Türkçe adı tartışılmıştı. Çeviriyle gelen bir başka kasım haberi ise Anne Carson’ın Eğri Gönye’si Kasımda Türkçede.

Kaynaklar

• VakıfBank Kültür Yayınları – VBKY "Genji’nin Hikâyesi"ni yayımladı
• VakıfBank Kültür Yayınları – Genji’nin Hikâyesi I-II (Kutulu)
• Star – 9. Uluslararası Özkan Mert Onur Ödülleri’nde Çeviri Ödülü, "Genji’nin Hikâyesi" ile Oğuz Baykara’nın oldu
• Hürriyet – Prof. Dr. Oğuz Baykara’nın çevirisiyle Karacaoğlan tadında Japon ‘waka’ları

Diğer haberleri okumak için tıklayın.