Gerçek Adım Elisabeth – Adèle Yon

Adèle Yon’un aile içinde yıllarca “deli” olarak anılan büyük büyükannesi Elisabeth’in yaşamını arşivler, mektuplar ve birbirini tamamlayan ya da çelişen tanıklıklar aracılığıyla yeniden kurduğu ilk kitabı Gerçek Adım Elisabeth, Aslı Anar’ın çevirisiyle Medusa Yayınları tarafından yayımlamdı.

Yon, on sekiz yaşındayken ailesinde bir akıl hastalığı geçmişi bulunduğunu öğrenir. Bu uyarı, çocukluğundan beri bir hayalet gibi anlatılan Elisabeth’e, diğer adıyla Betsy’ye duyduğu merakı büyütür. 1916’da doğan ve 1990’da ölen Elisabeth, geride bıraktığı birkaç nişan mektubu dışında kendi sesini duyurabileceği pek az iz bırakmıştır.

Araştırma ilerledikçe Elisabeth’in hikâyesi, aile içinde kuşaktan kuşağa aktarılan tek ve kesin bir anlatı olmaktan çıkar. Yon; büyükannesinden babasına, büyük teyzelerinden başka akrabalara uzanan geniş bir çevreyle konuşur. Kimi aile üyeleri acı veren geçmişi yeniden açmak istemezken kimileri uzun süre saklanan ayrıntıları paylaşır. Farklı hafızalar arasındaki uyuşmazlıklar da kitabın kurucu parçalarından birine dönüşür.

Bu tanıklıkların arasından, özgürlüğe önem veren genç bir kadının evlilik ve annelik yıllarında giderek daha ağır bir baskı altında kaldığı bir yaşam belirir. Elisabeth’e 1943’te elektroşok uygulanır; 1949’da insülin komalarıyla yürütülen Sakel tedavisi verilir ve 1950’de lobotomi yapılır. Ardından şizofreni tanısıyla bir kliniğe yatırılır ve yaklaşık on yedi yıl boyunca burada kalır.

Gerçek Adım Elisabeth, yalnızca geçmişte uygulanan psikiyatrik yöntemlerin izini sürmüyor. Bir kadının yaşadığı sıkıntının aile, evlilik ve tıp dili içinde nasıl tanımlandığını; ardından nasıl susturulduğunu da araştırıyor. Böylece kişisel bir aile sırrı, kadınların hayatları üzerindeki ataerkil denetimle psikiyatri tarihinin kesiştiği daha geniş bir çerçeveye açılıyor.

Kitabın yapısı da bu arayışa eşlik ediyor. Kişisel anlatı, aile görüşmeleri, mektuplar ve tarihsel araştırma yan yana ilerliyor; bazı bölümler bir dosya ya da tiyatro metni gibi düzenleniyor. Fransa’da roman olarak yayımlanan, Birleşik Krallık baskısı için kurgu dışı olarak tanımlanan eser, bu iki alan arasındaki sınırı özellikle görünür kılıyor.

Fransa’da yayımlandığı ilk aylardan itibaren geniş bir okur kitlesine Gerçek Adım Elisabeth, aile tarihini olup bitmiş bir geçmiş olarak değil, bugünü biçimlendirmeyi sürdüren canlı ve tartışmalı bir hafıza alanı olarak ele alıyor. Yon’un araştırması, Elisabeth’i aile efsanesinin içine hapseden sıfatların ötesine geçerek onu kendi adı, seçimleri ve uğradığı şiddetle yeniden görünür kılmayı amaçlıyor.

Adèle Yon Kimdir?

Adèle Yon, 1994 yılında Paris’te doğdu. École normale supérieure’e 2014’te kabul edilen Yon, sinema çalışmaları alanında eğitim aldı ve aynı kurumun araştırma-yaratım odaklı SACRe programında doktorasını tamamladı. Akademik çalışmalarında sinema, edebiyat, arşivler ve yaratıcı yazı arasındaki ilişkiler üzerinde duruyor.

Araştırmacılık ve yazarlığın yanı sıra profesyonel aşçılık da yapan Yon, Paris’te ve Fransa’nın Sarthe bölgesinde mutfak şefi olarak çalıştı. Sinema dersleri verdi; araştırma-yaratım yöntemleri, aile hafızası ve kuşaklar arasında aktarılan travmalar üzerine çeşitli akademik etkinliklere katıldı. Yazı çalışmalarını farklı disiplinleri bir araya getiren araştırmacı bir yaklaşımla sürdürüyor.

Kaynaklar

• London Review of Books, 5 Mart 2026: https://www.lrb.co.uk/the-paper/v48/n04/adam-mars-jones/do-lobotomies-have-a-smell
• The Guardian, 25 Aralık 2025: https://www.theguardian.com/commentisfree/2025/dec/25/french-fell-in-love-family-memoir-autofiction
• The Times Literary Supplement, 17 Eylül 2025: https://www.the-tls.com/literature/fiction/mon-vrai-nom-est-elisabeth-adele-yon-book-review-marie-darrieussecq