GUT SİMETRİSİ – Jeanette Winterson

Gut Simetrisi: Evreni çözsek aşkı da çözer miyiz?

İnsan, evrenin nasıl işlediğini bilince kendi hayatını da biraz daha kolay yönetir sanıyor. Hiç değilse kime âşık olmayacağını kestirebilir. Jeanette Winterson’ın Gut Simetrisi romanındaki fizikçiler açısından durum pek öyle görünmüyor. Atomaltı dünyayla uğraşmak başka, bir ilişkide ne olup bittiğini anlamak başka.

Bookinton’da günün kitabı, bir deniz yolculuğunda başlayan ilişkinin üç kişinin hayatını birbirine doladığı Gut Simetrisi. İlk kez 1997’de yayımlanan roman, Selnur Güneş’in çevirisiyle Türkçede. Winterson, aşkı anlatırken zamanın, bedenin ve kimliğin sınırlarını da kurcalıyor.

Gut Simetrisi ne anlatıyor?

Genç İngiliz fizikçi Alice, Atlantik’i geçen QE2 gemisinde Amerikalı meslektaşı Jove’la tanışır. Aralarında bir ilişki başlar. Jove evlidir; karısı Stella’nın varlığı, hikâyeyi ilk bakışta bildik bir aldatma anlatısına yaklaştırır. Ancak Alice, Stella’yla karşılaştığında ona da âşık olur. Böylece kimin kimi sevdiğini, kimin kimin karşısında durduğunu kolayca işaretleyebileceğimiz düzen bozulur.

“Aldatılan eş” ile “öteki kadın” etiketlerini yapıştırıp meseleye uzaktan bakmak kolaydır. Winterson’ın kurduğu ilişki buna pek izin vermiyor. İki kadının birbirine duyduğu arzu, onları aynı erkek üzerinden tanımlamanın yetersizliğini de ortaya çıkarıyor. Hikâyeye birinin karısı, birinin sevgilisi olarak giren kadınların birbirlerinde ne bulduğu, başlı başına bir meseleye dönüşüyor.

Üstelik anlatı yalnızca bu üç kişinin arasında kalmıyor. Önceki kuşakların hikâyeleri, felsefe, kuantum fiziği ve zaman yolculuğu da romana katılıyor. Liverpool’dan New York’a uzanan Gut Simetrisi, karakterlerinin bugününü geçmişten ayrı düşünmüyor.

Aşkın hesabına fizik de karışınca

Kitabın özgün adı Gut Symmetries. Başlıktaki GUT, fizikteki “Grand Unified Theory”, yani “Büyük Birleşik Kuram” ifadesine gönderme yapıyor. Winterson, doğayı açıklama arzusuyla insanın kendi duygularını anlama çabasını aynı romana taşıyor; simyadan sicim kuramına uzanan çağrışımları aşk hikâyesine katıyor.

Buradaki merakın çekici bir tarafı var: Evren hakkında böylesine büyük sorular sorabilen insan, kendi hayatındaki en yakın ilişkide pekâlâ bocalayabiliyor. Bildikleri, hissettiklerini düzene sokmaya yetmiyor. Bir davranışın nedenini açıklayabilmek de o davranışın verdiği acıyı ortadan kaldırmıyor.

Roman arzu, kayıp, zaman ve değişen kimlikler üzerinde gelişiyor. Bu çerçeveye olay örgüsünü de ekleyince karşımıza, aşkın insanın kendisi hakkında bildiğini sandığı şeyleri nasıl değiştirebildiğini araştıran bir roman çıkıyor. “Ben böyle bir insan değilim” cümlesinin ne kadar dayanıklı olduğunu sınayan türden bir hikâye.

Gut Simetrisi, ilişki hikâyelerine düşünsel ve deneysel anlatıların eşlik etmesini seven okurların ilgisini çekebilir. Burada yalnızca ilişkinin nereye varacağı merak edilmiyor. O ilişkinin içinden geçen insanların kendilerini bundan sonra nasıl tanımlayacağı da önem kazanıyor. Evrenin hesabı bir gün tutsa bile insanın kendine dair hesabı açık kalabilir.

Jeanette Winterson kimdir?

Jeanette Winterson, 1959’da İngiltere’nin Manchester kentinde doğdu. Evlat edinildi; Accrington’da katı dinî kurallarla yetiştirildi. Oxford Üniversitesi St Catherine’s College’da İngiliz edebiyatı eğitimi aldı. Çocukluk deneyimlerinden beslenen ilk romanı Oranges Are Not the Only Fruit, 1985’te yayımlandı ve Whitbread İlk Roman Ödülü’nü kazandı.

Roman, öykü, deneme ve anı türlerinde yazan Winterson’ın eserlerinde aşk, cinsellik, toplumsal cinsiyet ve kimlik öne çıkar. The Passion, Sexing the Cherry, Written on the Body ve Why Be Happy When You Could Be Normal? kitapları arasında yer alır. Eserlerinde anlatının biçimiyle de uğraşır; alışılmış ilişki kalıplarını sorgularken hikâyenin nasıl anlatılabileceğinin sınırlarını genişletir.