İçeriğe atla
Kitap Öneri Listeleri

Dünya Çocuk Hakları Günü’ne Doğru: Çocuk Gözünden Anlatılan 12 Kitap

Dünya Çocuk Hakları Günü’ne Doğru: Çocuk Gözünden Anlatılan 12 Kitap

Bir çocuk, büyüklerin konuşmasını yarım duyar; ama çoğu zaman büyüklerin görmediğini görür. 20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü’ne iki gün kala, çocuk gözünden anlatılan kitaplardan on iki tanesini Türkçe künyeleriyle derledik.

Mürsel Çavuş

BM Genel Kurulu, Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’yi 20 Kasım 1989’da kabul etti; o günden beri 20 Kasım, çocuk haklarının dünyada anıldığı gün. Edebiyat ise çocuğun sesini sözleşmelerden çok önce duymaya başlamıştı.

Çocuk anlatıcı okura tuhaf bir güç verir. Çocuk, yoksulluğu “yoksulluk” diye adlandırmaz; mutfaktaki boş tencereyi anlatır. Şiddeti yorumlamaz; kapının arkasından duyduğu sesi anlatır. Adını koymayı okura bırakır.

Bu listede, bu ay öteki listelerimizde andığımız Bülbülü Öldürmek ile Şeker Portakalı yok; onları Uluslararası Hoşgörü Günü: Ön Yargıyla Yüzleştiren 12 Kitap ve Öğretmenler Günü’ne Doğru: Unutulmaz Öğretmenleri Anlatan 12 Kitap listelerimizde bulabilirsiniz. Yerlerine daha az konuşulan, ama aynı derecede iz bırakan kitaplar koyduk.

Kısaca

  • 19. yüzyıldan beş klasik: Dostoyevski, Tolstoy, Dickens, De Amicis ve Çehov.
  • Kendi çocukluğunu yazan üç yazar: Gorki, Orhan Kemal ve Muzaffer İzgü.
  • Çağdaş dört roman: Süper İyi Günler, Oda, Benim Olağanüstü Akıllı Arkadaşım ve Daha.
  • Nereden başlamalı? Tek oturuşluk bir klasik için Bozkır, bir gecede bitecek çağdaş bir roman için Süper İyi Günler; ayrıntısı “Çocuk Gözünden Anlatılan Kitaplardan Hangisiyle Başlamalı?” bölümünde.

Kitapları klasiklerden çağdaşlara doğru dizdik. Hazırsanız başlıyoruz.

Çocuk Anlatıcı Nedir, Nasıl Okunur?

Çocuk anlatıcı, olayları bir çocuğun gözünden aktaran anlatıcıdır. Edebiyatta iki biçimi var. Birincisinde çocuk hikâyeyi o yaşta, o anda anlatır: beş yaşındaki Jack’in Oda’sı ya da on beş yaşındaki Christopher’ın Süper İyi Günler’i gibi. İkincisinde yetişkin bir anlatıcı çocukluğuna döner, ama dünyayı o yaştaki gözleriyle yeniden kurar: Gorki’nin Çocukluğum’u ya da Dickens’ın Büyük Umutlar’ı gibi.

Çocuk gözünden anlatılan kitapları okurken anlatıcının bilmediği şeye dikkat etmek işe yarar. Yazar çoğu zaman en önemli bilgiyi çocuğun anlamadığı bir cümlenin içine saklar; okur, anlatıcının yaşından büyük olduğu için o cümleyi çözer.

Bir ipucu daha: bu kitaplarda sayılar, renkler ve eşyalar önemlidir. Çocuk soyut düşünmez; dünyayı tek tek nesnelerle hatırlar.

1. Netoçka Nezvanova – Fyodor Mihayloviç Dostoyevski

Künye: 224 sayfa · ort. 4,5 saat · Çeviren: Ergin Altay · İletişim Yayınları

Netoçka, Petersburg’da yoksul bir evde büyüyen küçük bir kızdır. Üvey babası Yefimov, kendini dâhi sanan başarısız bir kemancıdır; Netoçka annesinden çok onu sever ve onun hayallerine inanır. Ailenin yoksulluğunu ve evin içindeki gerilimi, olan biteni tam anlayamayan bir çocuğun gözünden okursunuz.

Dostoyevski romanı 1849’da tefrika etmeye başladı, ama tutuklanınca kitap yarım kaldı ve hiç tamamlanmadı. Yine de ilk bölümleri, yazarın sonraki romanlarındaki gururlu ve yaralı karakterlerin ilk taslağı gibi okunuyor.

Bununla başlayın, eğer: Dostoyevski’nin az okunan bir kitabını merak ediyorsanız.

2. Çocukluk – Lev Nikolayeviç Tolstoy

Tolstoy’un Çocukluk kitabının Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları kapağı: çocuk gözünden anlatılan kitaplar listesinin ilk klasiği

Künye: 160 sayfa · ort. 3 saat · Çeviren: Ayşe Hacıhasanoğlu · Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları

Kitap bir sinek raketiyle açılır. On yaşını yeni doldurmuş Nikolenka, öğretmeni Karl İvanoviç’in sabahın yedisinde tepesindeki sineği öldürmeye çalışmasıyla uyanır ve buna fena hâlde bozulur. Ardından malikânede geçen günler gelir: av, dersler, misafirler ve annesi.

Tolstoy’un yarı otobiyografik üçlemesinin ilk kitabı olan Çocukluk, 1852’de Sovremennik dergisinde yayımlandı ve yazarın adını duyurdu. Çocuğun bir an çok mutlu, bir an çok kırgın olabilen ruh hâlini bu kadar sade anlatan kitap azdır. Üçlemenin devamı İlkgençlik ve Gençlik de aynı dizide.

Bununla başlayın, eğer: Tolstoy’a ince bir kitapla girmek istiyorsanız.

3. Büyük Umutlar – Charles Dickens

Künye: 704 sayfa · ort. 14 saat · Çeviren: Didar Zeynep Batumlu · Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları

Küçük Pip, adını bile tam söyleyemeyen öksüz bir çocuktur. Ablasının ve demirci eniştesi Joe’nun yanında büyür. Bir akşam kilise mezarlığında, ailesinin mezar taşlarının başındayken, zincirlerinden kurtulmuş bir mahkûmla karşılaşır ve onun için evden yiyecek çalmak zorunda kalır.

Dickens’ın 1861 tarihli romanı, yoksul bir çocuğun yetişkinliğe geçişini anlatıyor; ama ilk bölümlerdeki korku ve suçluluk duygusu tamamen bir çocuğun gözünden. Bu baskıda Dickens’ın sonradan değiştirdiği özgün son da yer alıyor. Kalın ama akıcı bir kış kitabı.

Bununla başlayın, eğer: Uzun ve olay dolu bir klasik arıyorsanız.

4. Çocuk Kalbi – Edmondo De Amicis

Künye: 328 sayfa · ort. 6,5 saat · Çeviren: Meryem Mine Çilingiroğlu · Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları

Torino’da üçüncü sınıfa giden Enrico bir yıl boyunca günlük tutar. Yeni öğretmenini, sınıf arkadaşlarını ve onların evlerini yazar: kimi arkadaşının ailesi çok zengin, kimininki ise çok yoksuldur. Ayın sonunda öğretmen sınıfa bir öykü okur; bu öyküler de günlüğün içindedir.

1886’da yayımlanan kitap, okul hayatını bir çocuğun defterinden anlatıyor. Bugünün okuruna yer yer öğüt verici gelebilir; ama sınıftaki zengin ve yoksul çocukların yan yana oturuşunu anlatan sayfalar hâlâ canlı.

Bununla başlayın, eğer: Çocuğunuzla birlikte okuyacak bir klasik arıyorsanız.

5. Bozkır – Bir Yolculuk Hikâyesi – Anton Pavloviç Çehov

Çehov’un Bozkır – Bir Yolculuk Hikâyesi kitabının Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları Modern Klasikler kapağı

Künye: 120 sayfa · ort. 2,5 saat · Çeviren: Ayşe Hacıhasanoğlu · Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları

Dokuz yaşındaki Yegoruşka okumak için annesinden ayrılır ve dayısıyla birlikte at arabasıyla Ukrayna bozkırını geçer. Yolda tüccarlarla, bir din adamıyla, arabacılarla ve hanlarda konaklayan yabancılarla karşılaşır. Sıcak, fırtına ve uçsuz bucaksız ova da hikâyenin kahramanlarıdır.

Çehov’un 1888 tarihli uzun öyküsü, yazarın yaratıcılığında dönüm noktası sayılıyor. Olay az, gözlem çok: bir çocuğun yorgunlukla merak arasında gidip gelen dikkatini adım adım izliyorsunuz. Bir oturuşta biten bu kitap, listenin en kısası.

Bununla başlayın, eğer: Bir akşamda bitecek bir klasik istiyorsanız.

6. Çocukluğum – Maksim Gorki

Maksim Gorki’nin Çocukluğum kitabının Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları kapağı

Künye: 288 sayfa · ort. 6 saat · Çeviren: Mazlum Beyhan · Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları

Babasını küçük yaşta kaybeden Aleksey, annesiyle birlikte Nijni Novgorod’daki dedesinin evine taşınır. Bu evde miras kavgaları, kavgalar ve dayaklar gündelik hayatın parçasıdır. Ama bir de ninesi vardır: masallar anlatan, torununu her şeye karşı koruyan bir kadın.

Çocukluğum, Gorki’nin Ekmeğimi Kazanırken ve Benim Üniversitelerim ile süren otobiyografik üçlemesinin ilk kitabı. Kitabın gücü, çocuğun şiddeti yorumlamadan, olduğu gibi anlatmasında. Ninenin hikâyelerini okuduktan sonra unutmanız zor.

Bununla başlayın, eğer: Sert ama umut taşıyan bir çocukluk hikâyesi arıyorsanız.

7. Baba Evi – Avare Yıllar – Orhan Kemal

Künye: 222 sayfa · ort. 4,5 saat · Everest Yayınları

Orhan Kemal’in “Küçük Adamın Romanı” dizisinin ilk kitabı Baba Evi, 1949’da yayımlandı. Yazar burada kendi çocukluğundan yola çıkar ve Adana’da büyüyen bir çocuğun zorlu yıllarını anlatır. Everest baskısı, hikâyenin devamı olan Avare Yıllar’ı da aynı ciltte veriyor.

Orhan Kemal’i Murtaza ya da Bereketli Topraklar Üzerinde ile tanıyanlar, burada yazarın kendi hayatına ne kadar yakın durduğunu görecek. Yayınevinin deyişiyle, çocukluktan gençliğe geçişi edebiyatımızda en iyi anlatan metinlerden biri.

Bununla başlayın, eğer: Orhan Kemal’in kendi hikâyesini merak ediyorsanız.

8. Zıkkımın Kökü – Muzaffer İzgü

Künye: 304 sayfa · ort. 6 saat · Bilgi Yayınevi

Muzo, Adana’da kiralık bir arsanın ortasına kurulmuş derme çatma bir gecekonduda ailesiyle yaşar. Daha ilkokuldayken yaz tatillerinde çalışmaya başlar: yazlık sinemalarda gazoz, sokakta darı ve su satar, karpuz yükler, kahvede çıraklık yapar, annesinin pişirdiği kuru patlıcan dolmalarını satar.

Muzaffer İzgü bu romanda kendi çocukluğunu anlattı; Muzo yazarın ta kendisi. Kitap, Memduh Ün’ün yönettiği aynı adlı filme de konu oldu. Yoksulluğu acındırmadan, yer yer güldürerek anlatıyor; aileye para getirmenin sevinci her sayfada hissediliyor.

Bununla başlayın, eğer: Hem güldüren hem hüzünlendiren yerli bir kitap istiyorsanız.

9. Süper İyi Günler – Mark Haddon

Mark Haddon’ın Süper İyi Günler romanının Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları kapağı

Künye: 232 sayfa · ort. 4,5 saat · Çeviren: Övgü Doğangün Olson · Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları

On beş yaşındaki Christopher John Francis Boone, 7.507’ye kadar bütün asal sayıları bilir, ama insanların yüz ifadelerini çözemez. Komşunun köpeği bir gece bahçe çatalıyla öldürülmüş olarak bulununca katili bulmaya karar verir ve yaşadığı sokaktan öteye ilk kez tek başına geçer.

Mark Haddon’ın 2003 tarihli romanı aynı yıl Whitbread Yılın Kitabı Ödülü’nü kazandı. Özgün adı The Curious Incident of the Dog in the Night-Time olan kitapta bölüm numaraları bile asal sayılarla ilerliyor. Christopher’ın dürüst ve harfi harfine dili, kitabı hem komik hem dokunaklı yapıyor.

Bununla başlayın, eğer: Polisiye tadında, bir gecede bitecek bir roman arıyorsanız.

10. Oda – Emma Donoghue

Künye: 296 sayfa · ort. 6 saat · Çeviren: Gül Çağalı Güven · Doğan Kitap

Beş yaşındaki Jack için Oda bütün dünyadır. Orada doğmuş, annesiyle orada yemek yemiş, oyun oynamış, televizyon izlemiştir. Annesi için ise burası yedi yıldır kapatıldığı bir hücredir. Jack’in soruları çoğaldıkça annesi bir kaçış planı yapmaya başlar.

Roman 2010’da Booker Ödülü kısa listesine girdi; New York Times da onu yılın en iyi on kitabı arasında saydı. Bütün kitap Jack’in sesiyle anlatıldığı için, yetişkin okur her sayfada çocuğun bilmediği korkunç gerçeği taşır. Brie Larson’a Oscar kazandıran 2015 tarihli filmin kaynağı da bu roman.

Bununla başlayın, eğer: Gerilimli ve sarsıcı bir çağdaş roman istiyorsanız.

11. Benim Olağanüstü Akıllı Arkadaşım – Elena Ferrante

Künye: 360 sayfa · ort. 7 saat · Çeviren: Eren Yücesan Cendey · Everest Yayınları

1950’lerin Napoli’sinde, yoksul bir mahallede iki kız büyür: anlatıcı Lenù ve onun çok zeki, çok cesur arkadaşı Lila. Okul, mahalledeki aileler arasındaki kavgalar, ilk kıskançlıklar ve ilk sırlar iki çocuğun dostluğunu hem yakınlaştırır hem sınar.

“Napoli Romanları”nın ilk kitabı, Lenù’nun yaşlılığında geriye bakışıyla başlar ama ilk yarısı tamamen çocukluk. Mahallenin şiddetini, iki kızın birbirini izleyen bakışından okursunuz. Kitap, HBO’nun My Brilliant Friend dizisine de uyarlandı; seriyi sevenler için dört kitaplık bir yolculuğun başı.

Bununla başlayın, eğer: Uzun bir seriye başlamaya hazırsanız.

12. Daha – Hakan Günday

Künye: 420 sayfa · ort. 8,5 saat · Doğan Kitap

Gazâ dokuz yaşındadır. Babası bir insan kaçakçısıdır, Gazâ da onun çırağı. Savaştan, açlıktan ve yoksulluktan kaçan insanların sınırdan sınıra taşındığı bir düzenin içinde büyür ve öğrenmemesi gereken her şeyi öğrenir.

Son önerim listenin en sert kitabı. Hakan Günday’ın 2013 tarihli romanı Fransızcaya çevrildikten sonra 2015’te Medicis En İyi Yabancı Roman Ödülü’nü kazandı. Kitap, çocuk anlatıcının masumiyetini değil, o masumiyetin elinden nasıl alındığını anlatıyor. Ağır bir okuma; ama Türkiye’nin göç meselesine bundan daha yakından bakan roman az.

Bununla başlayın, eğer: Sarsıcı bir çağdaş Türk romanından çekinmiyorsanız.

Çocuk Gözünden Anlatılan Kitaplardan Hangisiyle Başlamalı?

Listedeki kitapların uzunluğu da tonu da birbirinden çok farklı. Ne aradığınıza göre seçebilirsiniz:

  • Bir akşamda bitsin: Bozkır ve Çocukluk.
  • Bir gecede bitecek çağdaş roman: Süper İyi Günler ve Oda.
  • Kendi çocukluğunu yazan yazarlar: Çocukluğum, Baba Evi ve Zıkkımın Kökü.
  • Uzun bir kış kitabı: Büyük Umutlar ve Benim Olağanüstü Akıllı Arkadaşım.
  • Çocukla birlikte okunacak klasik: Çocuk Kalbi.
  • Sarsıcı ve güncel: Daha.

Çocukların ne okuduğu sorusuyla ilgileniyorsanız Bu Kitap, Çocuğun Üstün Yararını Gözetiyor mu? ve Çocuğun Okul Çantasına Hangi Kitaplar Konulmalı? yazılarımıza da göz atabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Çocuk anlatıcı ne demek?

Olayları bir çocuğun gözünden aktaran anlatıcıdır. Çocuk hikâyeyi o yaşta anlatabilir (Oda, Süper İyi Günler) ya da yetişkin bir anlatıcı çocukluğunu o yaşın bakışıyla yeniden kurabilir (Çocukluğum, Büyük Umutlar).

Çocuk gözünden anlatılan en bilinen romanlar hangileri?

Bülbülü Öldürmek ve Şeker Portakalı en çok okunanlardır. Bu listede Tolstoy’un Çocukluk’u, Gorki’nin Çocukluğum’u, Mark Haddon’ın Süper İyi Günler’i ve Emma Donoghue’nun Oda’sı da türün bilinen örnekleri.

Çocuk anlatıcılı Türk romanları hangileri?

Bu listede Orhan Kemal’in Baba Evi, Muzaffer İzgü’nün Zıkkımın Kökü ve Hakan Günday’ın Daha romanları var. Daha, dokuz yaşındaki Gazâ’nın gözünden anlatılır ve 2015’te Medicis En İyi Yabancı Roman Ödülü’nü kazandı.

Dünya Çocuk Hakları Günü ne zaman?

20 Kasım’da. BM Genel Kurulu, Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’yi 20 Kasım 1989’da kabul etti.

Kısa bir çocuk anlatıcılı kitap önerir misiniz?

Çehov’un 120 sayfalık Bozkır’ı ve Tolstoy’un 160 sayfalık Çocukluk’u kısa kitaplar; ilki bir oturuşta biter.

Sizin bu listeye ekleyeceğiniz, çocuk gözünden anlatılan kitap hangisi?

Kaynaklar

Diğer kitap öneri listelerini okumak için tıklayın.

Paylaş

Bunun gibi yazıları kaçırmayın

Her sabah günün kitabı, her pazartesi haftanın seçkisi. Sadece okumaya değer olanı.

Gönderim sıklığı

Çift onaylı kayıt · KVKK uyumlu · tek tıkla çıkış

Değerlendirme Yazın