Yaşlı Adam ve Deniz (İhtiyar Balıkçı) – Ernest Hemingway

Bir azim ve dirayet öyküsünü gözler önüne seren Yaşlı Adam ve Deniz, 84 gündür balık yakalayamayan Kübalı balıkçı Santiago’nun avıyla olan mücadelesini konu alıyor. Oldukça yalın fakat bir o kadar da güçlü bir metinle karşılaştığımız kitap Ernest Hemingway’e Pulitzer ve Nobel Ödülü’nü kazandırmış, okunduğu dönemde oldukça ses getirmiş bir roman. Hemingway de bunun bilincindeymiş çünkü eserini editörüne gönderdiğinde yazıp yazabileceği en iyi hikâye olduğunu söylemiş.

Ölüm kalım savaşı

 “Şans türlü türlü biçimleri olan bir şeydir; kim tanıyabilir ki?” 

Kitaba konu olan ihtiyar Santiago, yıllarını denize adamış tecrübeli bir balıkçıdır fakat son zamanlarda balık tutamaz. Diğer balıkçılar tarafından alay edilen, âdeta lanetlendiğini hisseden Santiago her gün aynı umutla plan yapar, denize açılır ama eli boş döner. 84 gün boyunca balık yakalayamayan Santiago 85. gün tekrar balık avına çıkar. Bu sefer şansı döner. Oltasına kocaman bir kılıç balığı takılır. Bu, ihtiyar adam için büyük şanstır. Ancak asıl hikâye burada başlar. Adam önce balığı öldürmeye çalışır ama bu zor bir savaştır. Çünkü kılıç balığı çok büyük, Santiago ise bir başınadır. Yani hem balığı öldürmesi hem de onu karaya getirmesi mücadele gerektirir.

Üstelik denizde bu güzel balığı fark eden yalnız kendisi değildir. Karnı aç köpek balıkları da kılıç balığının taze etinden faydalanmak ister. Bunlarla birlikte akıntıya da kapılmış, karadan metrelerce uzağa sürüklenmiştir. Dört gün boyunca süren açlık, yorgunluk, mücadele ve sabır duygularıyla süren bu serüvende Santiago balığını kaptırmadan karaya getirebilmiş midir?

 “Ölene dek mücadele edeceğim.”

Yazarın ustalık eseri olarak nitelendirdiği kitaplardan biri olan bu roman, içinde kısa bir hikâye barındırıyor. Karakterler ve hikâye döngüsü bakımından da okuyucuya mücadele etme ve sabırlı olma duygusunu net bir şekilde veriyor.

Ernest Hemingway, her ne kadar sadece bir balıkçının öyküsünü anlattığını ve herhangi bir mesaj gayesi taşımadığını söylese de temelde karakterin verdiği duygu savaşmak ve vazgeçmemek. Çünkü yaşlı balıkçı günlerdir tutamadığı balıkların acısını çıkarırcasına mücadele ediyor avıyla. Zaman zaman da hem kendiyle hem de balıklarla konuşuyor. Birileri, bir şeyler onu anlasın istiyor. Bu sırada kendisiyle de yüzleşiyor. Kadere inanıyor, yazgıya saygısı var ama kontrolü elden bırakmıyor. Sonuna kadar gidiyor ve savaşıyor. Burada deniz ve yaşanılanların bir sembol olduğunu düşünüyorum. Hayat da önünü sonunu bilmediğimiz kimi zaman dalgalı kimi zaman yorgun ve güzel bir deniz değil mi?

“Balık,” dedi, “Seni seviyorum ve pek saygı duyuyorum. Ama bugün sona ermeden seni öldüreceğim.” 

Sade ve güçlü bir metin

Yazının sadeliğiyle zaten az sayfalı bir kitap olan bu romanı okurken zamanın nasıl geçtiğini anlamıyorsunuz ve bir çırpıda bitiriyorsunuz. Anlatım açısından anlaşılır ve bir o kadar da kuvvetli bir içerik barındırıyor. Kitapta denizcilikle ilgili pek çok terim var. Ben bu terimlerden anlamam diye çekinmeyin çünkü kitaptaki dipnotlar anlamanıza yardımcı oluyor. Diğer bir yandan olumsuz bir eleştiri, çevirmenin kendisinden gelmiş. Kendisi çeviri yaparken yazara ve gerçekçiliğe sadık kalmak adına tam olarak istediği gibi çeviri yapamadığını bu nedenle de yer yer lezzetten ödün vermek zorunda kaldığını belirtmiş. Bense bu bakımdan olumsuz bir duygu hissetmedim. Kurguya ve karaktere rahatlıkla kapıldığımı söyleyebilirim.

Son olarak, kitabın filme uyarlandığı bilgisini de vereyim. Eğer nostalji seviyorsanız 1958 yapımı The Old Man and the Sea filmini de izleyebilirsiniz. Ayrıca Bilgi Yayınevi, Fransız illüstratör Thierry Murat’ın çizimleriyle kitabı resimli roman olarak da yayımladı. İncelemek için tıklayabilirsiniz. 

Ernest Hemingway kimdir?

Ernest Miller Hemingway, Amerikalı hikâye ve roman yazarı. Aynı zamanda gazeteci kimliğiyle de tanınıyor. Sade üslubu ve basit yazım şekliyle 20. yüzyıl kurgu romancılığında etkili rol oynadı. Yazarın çoğu eseri, Amerikan Edebiyatı’nın başyapıtlarından biri olarak kabul ediliyor. Yaşlı Adam ve Deniz kitabı kendisine 1953’te Pulitzer, 1954’te de Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazandırdı. Hemingway, 1922 – 1923 yıllarında Toronto Gazetesi tarafından İstanbul’a gönderildi ve Pera Palas’ta kaldı. Atatürk’e, İstanbul’a, savaşa ve daha pek çok konuya dair önemli bilgileri bir gazeteci olarak aktardı.

Diğer kitap incelemeleri için tıklayın.