Öğrenilmiş Cehalet Üzerine – Nicolaus Cusanus

Öğrenilmiş Cehalet Üzerine – Nicolaus Cusanus

İnsan her şeyi bilemez. Ama bazen bunu bile bilmez. Kendi bildiğinden öylesine emindir ki başka bir olasılığı düşünmeye gerek duymaz. Peki, bildiklerimizden hiç kuşku duymuyorsak bilmediklerimizi nasıl fark edeceğiz?

Nicolaus Cusanus, Öğrenilmiş Cehalet Üzerine’de insan bilgisinin sınırlarına bakıyor. Onun “öğrenilmiş cehalet” dediği, bu sınırların farkına varmakla ilgili. İnsan aklı gerçeği arayabilir, ona yaklaşabilir; fakat sonsuz olanı bütünüyle kavrayamaz. Bu durumda bilmek, nerede “bilmiyorum” diyeceğini öğrenmeyi de gerektiriyor.

Cusanus bu meseleyi 1440’ta, Orta Çağ’ın düşünce dünyası ile Rönesans’ın yeni soruları arasında ele alıyor. İstanbul’dan deniz yoluyla dönerken zihninde beliren bir düşünce, kitabın çıkış noktasını oluşturuyor: “Sonlu bir akıl, sonsuz hakikati nasıl kavrayabilir? Bilmediğimiz bir şeyi anlamak için bildiklerimizle karşılaştırırız. Peki, anlamaya çalıştığımız şey sonsuzsa onu neyle karşılaştıracağız? Elimizdeki ölçü, ölçmek istediğimiz şeye yetmiyorsa ne yapacağız?” Tıpkı kısa bir cetvelin kendinden uzun bir mesafeyi ölçmesi gibi…

Düşünür, bu soruların peşinden giderken matematiğe de başvuruyor. Çizgiler, üçgenler, çemberler ve küreler üzerinden en büyük ile en küçüğü, birlik ile çokluğu ve karşıtların Tanrı’da nasıl örtüştüğünü araştırıyor. Buradaki cehalet, insanın kendi bilgisini sorgulamasıyla görünür hâle geliyor. “Bilmiyorum” demek de araştırmanın sonu olmaktan çıkıp onu sürdürmenin bir yoluna dönüşüyor.

Kitap ilerledikçe soruların alanı genişliyor. İnsanın Tanrı ve gerçek hakkında ne bilebileceğinden yaratılışa, evrenin düzenine ve dünyanın bu düzendeki yerine geçiliyor. Cusanus, dünyanın hareket ettiğini ve evrenin sabit bir merkezi bulunmadığını öne sürerek yaşadığı dönemin kabullerini tartışmaya açıyor.

Öğrenilmiş Cehalet Üzerine’nin gündeme getirdiği tartışma, bugün kendimize yöneltebileceğimiz bir soruya uzanıyor: Bildiğimizden emin olduğumuz şeyleri sorgulamaya ne kadar açığız? Çünkü kendi bilgimizin sınırını görebilmek için önce o sınırın var olabileceğini kabul etmemiz gerekiyor.

Nicolaus Cusanus’un Öğrenilmiş Cehalet Üzerine adlı eseri, Taha Cem Aydın’ın çevirisiyle Kronik Kitap’ın Klasikler dizisinde yayımlandı.

Yazar Hakkında

Nicolaus Cusanus, 15. yüzyılda yaşamış bir filozof, teolog ve kardinal. Hukuk, matematik ve astronomiyle de ilgilenen Cusanus, insanın bilme imkânlarını Tanrı ve evren üzerine sorularla birlikte ele aldı. Öğrenilmiş Cehalet Üzerine, düşünürün 1440’ta kaleme aldığı eseridir.