Bir Tarih İncelemesi – Arnold J. Toynbee

Yirminci yüzyılın önde gelen tarihçilerinden Arnold J. Toynbee’nin Türkiye’de daha çok Tarih Bilinci adıyla bilinen başyapıtı Bir Tarih İncelemesi , modern tarih yazımının en iddialı sorularından birine yanıt arar: Bir uygarlık neden yükselir ve neden çöker?Bu sorunun izinde Toynbee, bütün bir dünya tarihini salt olaylar dizisi olarak görmek yerine birbirinin içinden doğan, sınanan ve zamanla çözülen uygarlıklar üzerinden okur.

Toynbee’ye göre tarih, coğrafya ya da ırk gibi basit açıklamalara sığmaz. Uygarlıkları doğuran şey, toplumların karşılaştıkları meydan okumalara verdikleri yaratıcı yanıtlardır: “Uygarlık, sınandığı yerde şekillenir.” Kitap boyunca bu fikri Antik Yunan’dan Çin’e, Roma’dan İslam dünyasına, Ortaçağ Avrupa’sından modern Batı’ya uzanan geniş bir karşılaştırmalı çerçevede işler. Toynbee, “uygarlık” olarak adlandırılan toplum türlerinin ilk ortaya çıkışından bu yana insan ırkının tarihsel deneyiminin doğası ve örüntüsüne ilişkin tek ve kesintisiz bir argümanı ilmek ilmek dokur. Tarihî olayların anlamsız bir dizi yani kaos olmadığını, aksine bir desen ve ritim sergilediğini ortaya koyar.

Arnold J. Toynbee kimdir?

İngiliz tarihçi, akademisyen ve uluslararası ilişkiler düşünürüdür. 1889 yılında Londra’da doğmuştur. Oxford Üniversitesi’nde eğitim görmüş, genç yaşta tarih alanında dikkat çeken çalışmalar yapmıştır. I. Dünya Savaşı sırasında ve sonrasında İngiliz Dışişleri’nde danışman olarak görev almış, bu deneyimi onun tarih ile siyaset arasındaki ilişkiye yoğunlaşmasında etkili olmuştur.

Toynbee, özellikle uygarlıkların doğuşu, gelişimi ve çöküşünü karşılaştırmalı biçimde ele aldığı “A Study of History” (Bir Tarih İncelemesi) adlı çok ciltli eseriyle tanınır. Bu çalışmada tarihe ulus-devlet merkezli değil, medeniyet merkezli bir bakış getirmiştir. “Meydan okuma ve cevap” (challenge and response) teorisi, onun tarih felsefesinin temel kavramlarından biridir.

Hayatı boyunca Batı merkezli tarih anlayışını eleştirmiş, Doğu ve İslam uygarlıklarına özel önem vermiştir. 20. yüzyılın en etkili tarihçilerinden biri kabul edilir ve eserleri bugün hâlâ tarih felsefesi ve medeniyet çalışmaları alanında referans olarak kullanılmaktadır.

Yeni çıkan kitap tanıtımlarını incelemek için tıklayın.