Patrikhane – Turan Akıncı

Heybeliada Ruhban Okulu’nun yeniden açılması ve Fener Rum Ortodoks Patrikhanesi’nin statüsü, Türkiye’nin din, siyaset ve diplomasi gündeminde dönem dönem yeniden öne çıkan başlıklardan. Turan Akıncı, Patrikhane’de bu güncel tartışmaları yüzyıllara yayılan tarihsel bir çerçeveye yerleştiriyor ve kurumun Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan serüvenini dönemsel kayıtlar ile birincil kaynaklar üzerinden izliyor.

Patrikhane, Ortodoks Kilisesi’nin tarihsel gelişiminden başlayarak İstanbul’un fethinin ardından Fatih Sultan Mehmet döneminde Patrikhaneye tanınan statüyü ve Osmanlı millet sistemi içindeki konumunu ele alıyor. Ardından 18. ve 19. yüzyıllardaki siyasal dönüşümlere yönelerek Filiki Eterya, Mora İsyanı ve Patrik Gregorios’un idamı gibi olayların Patrikhane ile Osmanlı yönetimi arasındaki ilişkilere etkisini inceliyor; Tanzimat ve Islahat Fermanlarıyla oluşan yeni hukuki çerçeveyi de bu tarihsel çizginin içine yerleştiriyor.

Akıncı’nın anlatısı, imparatorluğun son döneminden Cumhuriyet’in kuruluşuna uzanırken Lozan Konferansı sırasında kurumun geleceği etrafında yürütülen tartışmalara odaklanıyor. Cumhuriyet Dönemi’ndeki patrik seçimleri ve devletle ilişkiler de ayrı bölümler hâlinde ele alınarak kurumun değişen siyasal koşullar içindeki konumu takip ediliyor.

Kitabın son bölümleri ise bugün de tartışılmaya devam eden iki başlığa ayrılıyor. 1 Ekim 1844’te Aya Triada Manastırı’nda kurulan Heybeliada Ruhban Okulu’nun tarihsel gelişimi ve 12 Mart 1971 sonrasında yüksek bölümünün kapanmasına uzanan süreç aktarılırken, ekümeniklik meselesi de hukuki, teolojik ve siyasal boyutlarıyla, farklı görüşlere yer verilerek değerlendiriliyor.

Patrikhane yalnızca kronolojik bir kurum tarihi sunmakla yetinmiyor; Fener Rum Patrikhanesi’nin Osmanlı’dan günümüze uzanan konumunu uluslararası siyaset ve Ortodoks diasporasıyla ilişkili daha geniş bir çerçeve içinde okumayı öneriyor. Akıncı, kitabın sonunda kendi yorumunu da açık biçimde ortaya koyarken okura bu yorumu destekleyen ve ona karşı kullanılabilecek tarihsel kaynakları birlikte değerlendirme imkânı sunmayı amaçlıyor. Böylece kitap, Patrikhane etrafındaki güncel tartışmaların tarihsel arka planını merak eden okurlar için kapsamlı bir başvuru niteliği taşıyor.

Turan Akıncı Kimdir?

1952 İstanbul doğumlu Turan Akıncı, yüksek mimardır. 1977’de DGSA Mimarlık Fakültesinden mezun olduktan sonra Berlin Teknik Üniversitesinde lisansüstü çalışmalar yürütmüş, Orta Çağ kentlerinin restorasyonu ve tarihsel çevre uygulamaları üzerine çalışmıştır. Kurucusu olduğu sanayi kurumunda 35 yıl görev yapan Akıncı, emekliliğinin ardından İstanbul’daki yaklaşık 2.000 Osmanlı yapısını tanıttığı internet çalışmasıyla geniş bir okur kitlesine ulaştı. Kent kültürü ve yakın tarih üzerine çok sayıda kitabın yazarı olan Akıncı, Beyoğlu ile 2018 Sedat Simavi Sosyal Bilimler Ödülü’ne, 2019’da Sarı Siyah Kültür Ödülü’ne değer görüldü; Millî Meclis ile 2025 Yunus Nadi Sosyal Bilimler Araştırması Ödülü’nü paylaştı.