Şirket – John Grisham

John Grisham’ın Şirket Romanı: Hukuki Gerilimin Başyapıtı

Hukuki gerilim türünün (legal thriller) ünlü olmasında büyük rolü olan John Grisham ikinci romanı Şirket’i 1991’de yayımlandı. O yıl Sovyetler Birliği dağılmış, Körfez Savaşı bitmiş, ABD dünyadaki tek süper güç olmuş, “www” dünyaya duyurulmuştu. 1991 Grisham’ın popüler olacağı günlerin de başlangıcıydı.

Zeynep Ceren Burak

Şimdilerde 71 yaşında olan John Grisham avukatlığı bırakıp yazarlığa başladığında 29 yaşındaydı. O günden beri her yıl düzenli olarak bir kitap yazıyor. Yazdığı kitap sayısı 50’yi geçti.

John Grisham, dünyada tek bir kitabın ilk baskısında iki milyon veya daha fazla kopya satmayı başarmış az sayıdaki yazardan biridir. Amerikan Başarı Akademisi ve yayıncılık sektörü verilerine göre, dünyada bu ticari başarıya ulaşabilen yalnızca üç İngilizce konuşan yazar var: John Grisham, J. K. Rowling (Harry Potter serisi ile) ve Tom Clancy.

Çok satan romanların vazgeçilmezi olan Grisham’ın tam dokuz kitabı film yapıldı. Tom Cruise’un oynadığı Şirket, Julia Roberts ve Denzel Washington’ın yer aldığı Pelikan Dosyası, Susan Sarandon’ın oynadığı Müşteri, Dustin Hoffman’ın yer aldığı Kaçak Jüri’yi hatırlamayan yoktur. Ama onun kitaplarını sadece gişe rekorları kıran filmler üzerinden hatırlamak haksızlık olur. Bu nedenle yıldızının parladığı Şirket’i size anlatmak istiyorum.

Şirket kitabında Grisham, Bendini, Lambert ve Locke Hukuk Şirketi’ni kaleme almış. Bu şirket bağımsız, otoriter, dışa tamamen kapalı, çalışanların hayatlarına olabildiğince müdahale eden oldukça karmaşık bir yapı. Memphis merkezli bu avukatlık şirketi gösterişli bir binaya sahip. (Grisham şirketin merkezi olarak Memphis’i seçmiş çünkü o zamana kadar başka hiçbir şehri görmemiş.) Şirkete ortak olmak da bu şirketten ayrılmak da hayli zor. Tüm avukatlar haddinden fazla çalışıyor ve şirkete adım atmalarıyla çok para kazanmaya başlıyorlar.

Gerçek olamayacak kadar iyi bir teklif

Harvard hukuk mezunu Mitchell McDeere (Filmde Tom Cruise) hırslı, başarılı ve parasız genç bir avukat adayı. Sıkı çalışma ve hedefe ilerleme inancına dayalı öğrencilik hayatı hep idare ederek geçmiş, ailevi sorunları olan ama asla pes etmeyen bir genç. Ailesi parçalanmış. Ağabeyi hapiste… Okuldan büyük başarıyla mezun olunca ünlü hukuk firmalarının radarına yakalanıyor. Birçok şirketten kabul almasına rağmen Bendini, Lambert ve Locke Hukuk Şirketi’nin teklifinin cazibesine kapılıyor.

Şirket onu mülakata çağırdığında görüşmede kendini frenlemeye ve ağırbaşlı görünmeye çalışsa da verdikleri ücretten çok etkileniyor. Yan haklarla da gözünü boyamayı başarıyorlar. Düşük faizli konut kredisi, son model BMW, öğrenci kredisinin karşılıksız kapatılması… Sonunda eşi Abby ile teklifi kabul ederek Memphis’e taşınıyorlar. Evleri şirketin yardımıyla alınıyor, pahalı eşyalarla dekore ettiriliyor.

Abby ile Mitch üniversite yıllarından beri beraberler ve mezuniyet sonrası hemen evleniyorlar. Parasızlık nedeniyle bu yeni iş ve işin olanakları ikisini de büyülüyor. Ancak Abby’i Şirket’in çalışanların aile hayatlarına, ne zaman çocuk yapacaklarına, eşlerin çalışma hayatına karışmasından çok rahatsızlık duymaya başlıyor.

Bir Şirketin İçine Saklanan Karanlık

“Altı ay avukatlık yaptıktan sonra bizlerin kiralık silahlardan başka bir şey olmadığımızı anlarsın. En büyük parayı verenin sözcüsüyüz; o müthiş ücretlerimizi ödeyebilecek kadar parası olan her sahtekar bizi tutabilir.”

Mitchell McDeere çalıştığı şirketin temel olarak vergi hukuku ve uluslararası vergilendirme alanında uzman olduğunu ve yalnızca yüksek ücretleri ödeyebilecek son derece zengin kişilere, bankalara ve büyük şirketlere hizmet verdiğini fark ediyor.

Hikâye ilerledikçe şirketin mafya tarafından yönlendirildiği ortaya çıkıyor. Mitch daha şirketteki ilk haftasında şoke eden iki avukat ölümüyle sarsılıyor. Bundan sonra FBI’ın sürece dahil olmasıyla kitaptaki gerilim hat safhaya ulaşıyor.

Kitabın bundan sonrası ters köşe değil ama sürprizli ve heyecanlı olduğu için spoiler vermeden, Mitch’in en büyük destekçisi eşi Abby ile tehlikeli bir maceraya atıldığını söyleyebilirim.

Şirket, basıldığı ilk yıl yedi milyonun üzerinde sattı ve bir yıl çok satanlarda kaldı, tabii kimse bunu beklemiyordu. Yazarın ilk kitabı Öldürme Zamanı büyük bir başarı yakalayamamıştı. Şirket’in gördüğü bu ilgi, Grisham’ın kariyerini değiştirdi.

Benim gibi Şirket’i sevenlerdenseniz, iyi haber çünkü devamı da yazıldı. 2023 yılında yayımlanan Rehine‘de  artık 40 yaşında olan Mitch Florida’da başarılı bir avukat ve kitap Kaddafi Libya’sında geçiyor. Duyduğum kadarıyla mafya bu kez hikâyeye dahil değil. Henüz okumadığım bu kitabı ilk kitap kadar sever miyim, göreceğiz…

Kabul ediyorum, Mitch Mcdree deyince aklımıza hemen Tom Cruise geliyor. Olsun. Bu da popülerlik bakımından kitabı güçlü kılan başka bir unsur.

Gündemin ağır yükünden kurtulmak isterseniz, Grisham kitapları birebir. Mesaj kaygısı yok, birilerine parmak sallamak yok, ötekileştirme, dışlama yok. Sadece çürümüş hukuk sistemlerine ve içi boşalan adalet anlayışına vurgu var. Yazarın bizzat kendisinin de belirttiği gibi edebi bir eser iddiası yok. Bugün hala popüler olmasındaki sır da burada gizli sanırım. İddiasız ama tutarlı ve üretken bir yazar olmasında…

Dünyada en çok okunan ve kitapları basılan yazarlardan olan Grisham’ı yeni kitabı Dul da yine Remzi Kitabevi etiketiyle çıktı. Hukuki gerilimi, sürükleyici kitapları seviyorsanız Grisham’ı yeniden okumanın tam zamanı…

Kaynak: John Grisham on New Book ‘The Exchange’