Pelikan Dosyası – John Grisham

Pelikan Dosyası Neden Hâlâ Güncel? John Grisham’ın Hukuk ve Siyaset Dünyası

Pelikan Dosyası’nın açılış sahnesinde tekerlekli sandalyeye mahkûm 91 yaşındaki Yüksek Mahkeme yargıcı Abraham Rosenberg, pencereden mahkemenin önünde toplanmış öfkeli kalabalığı seyreder. Bir araya gelmiş elli binden fazla kişi –yargıcın tabiriyle serseri– “kan isteriz” diye bağırırken, bir bu kadar daha yaşayacakmış gibi neşeli ve hayat doludur.

Zeynep Ceren Burak

Bu aralar John Grisham’a tabiri caizse sardım. Önce son kitabı Dul, sonra Şirket, şimdi de Pelikan Dosyası. Kırkın üzerinde kitap yazdığını düşünürsek, bu yolculuk daha da sürer. Bence kitapları şu hızlı okunan klasik yaz kitaplarından değil. Onun kitapları tam sonbaharlık. Hani kafa olarak bir türlü yazdan çıkamayıp, havanın birden soğumasına hayret edip, yorganları ne zaman çıkaracağımıza dair söylentilere kulak kabarttığımız o ara dönem var ya. İşte Grisham o adını bilmediğim mevsimin yazarı.

Pelikan Dosyası 1992 yılında yayımlandığında dünya çapında gerçekten büyük ses getirdi. Roman daha yayımlanmadan film hakları satın alınmıştı. Ama Grisham mütevazı hayatını sürdürmeye devam ediyordu. Kitapları çıkar çıkmaz almak için kitapçıların önünde kuyruklar oluyordu. Bugün kırktan fazla kitabı var. Okurların ilgisi yıllar içinde azalsa da hiç bitmedi ve hep çok satan yazar unvanını korumaya devam etti.

Eski bir avukat olan Grisham, bir dönem eyalet meclisinde de görev yaptı. Hukuk ve siyaset dünyasındaki deneyimleri, Pelikan Dosyası’nda hukuki süreçler, siyasi çıkarlar ve iktidar ilişkileri üzerinden kendini gösteriyor.

Kahverengi pelikanlar, petrol ve çıkar çatışması

Öncelikle, kitabın adı nereden geliyor, oradan başlayayım. Pelikan Dosyası sanıldığı gibi hukuksal bir tanım değil (Ben öyle sandım. Ne de olsa orası tuhaf şeylerin ülkesi Amerika!). Bu, Louisiana’daki kahverengi pelikan türüne yapılan bir gönderme. Kitabın ana konusu bir çevre meselesi. Milyarder bir petrol tüccarının Louisiana bataklıklarında bulduğu milyarlarca dolarlık bir petrol sahası vardır ve orası soyu tükenmekte olan bir pelikan türünün yaşam alanıdır. Böyle olunca da pelikanlar, çevre örgütleri ve petrol şirketleri husumet hâlindedir. Yani, Pelikan Dosyası cinayetlerin arkasındaki siyasi ve ekonomik bağlantıyı ortaya koyan belgenin adı.

Şimdi de kitabın başkahramanı hukuk öğrencisi Darby Shaw’ın gözünüzde canlanmasını sağlayayım. Darby, New Orleans’taki Tulane Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde bir öğrenci. Hukuktan önce çevre bilimi eğitimi almış, mahkemelerde çevreyi ve doğayı savunabilmek amacıyla hukuk okumaya karar vermiştir. Ayrıca zeki, uzun kızıl saçlı, dikkat çekici bir kadındır.

Hukuk-medya-saray üçgeni

“Uyuşturucudan ve suçlulardan nefret eden, idam cezasını hararetle savunan yargıçlar istiyorum. Anlaşıldı mı?”

Kitabı okumaya başladığınızda ilk düşündüğünüz şey “Ben Amerikan hukuk sistemi hakkında hiçbir şey bilmiyorum” oluyor. O nedenle hemen biraz aydınlatayım sizi. Bu kitapta en başat kurum Yüksek Mahkeme. Amerikan Yüksek Mahkemesi, federal yargı sisteminin en üst basamağı. Oylarıyla toplumsal açıdan ihtilaflı konularda çok kritik kararlar verirler. Kürtaj yasası, bireysel silahlanma, idam cezası, eşcinsel evlilik, pozitif ayrımcılık, iklim krizi vs.

Öyle riskli, öyle toplumun sinir uçlarına dokunan konular ki bunlar! “Kim bu konumda olmak ister ki?” derseniz, Yargıç Abraham Rosenberg 91 yaşında ve hâlâ görevinden ayrılmamış. Zaten bu görevdeki yargıçlar, ömür boyu görev yapmak üzere seçiliyorlar.

Bu bilgiler kitap için neden önemli? Çünkü kitap daha başlar başlamaz bu mahkemenin iki üyesi katlediliyor. Hem de FBI tarafından koruma altındayken. Dokuz üye varken, neden onların seçildiği ise kitabın en önemli gizemlerinden…

Bu ölümler ülke çapında büyük yankı uyandırıyor. Özellikle de ülkenin yarısının ve Başkan’ın sevmediği Rosenberg’in. Ölümlerde tuhaflıklar olduğunu fark eden hırslı hukuk öğrencimiz Darby Shaw sadece meraktan dosya üzerinde çalışmaya başlıyor. İzleri ve bağlantıları öylesine isabetli takip edip ipuçlarını birbirine bağlıyor ki yazdığı dört sayfalık Pelikan Dosyası raporu ile birilerinin ayağına basıyor. Sadece teorik bir fikirle başlamış ama cinayetlerin arkasındakileri doğru tespit etmiştir.

Kitap bundan sonra aksiyon dolu bir hâl alıyor. Shaw ölüm korkusu içinde bildiklerini basına duyurmak için Washington Post’u arar ve yolları bu noktada gazeteci Gray Grantham’la kesişir. Grantham, bu gerçeği kamuoyuna duyurabilecek doğru kişidir. İkisi arasında oluşan güvenle bir yandan hayatta kalmak için mücadele vermeye başlarlar, diğer yandan gazeteciliğin gücüyle gerçeği ortaya çıkarmak için heyecan dolu bir maceraya atılırlar.

Cinayetler doğrudan değil ama dolaylı olarak Beyaz Saray’a kadar uzanır. Kirli para, siyasi çıkarlar, kampanya bağışları… Cinayetlerden kimin kârlı çıktığına bakmak gerekir ya, bu denklemde birden fazla kazanan varmış gibi görünüyor. En azından başlangıçta… Darby ve Grantham’ın iş birliği, bu denklemi bozana kadar.

– Cinayetlerin parasını kimin ödediğini biliyorum. Adını biliyorum. İşini ve siyasetini biliyorum.

– Ve bana bunu yarın anlatacaksın.

– Eğer hâlâ hayattaysam.

Hukuk, siyaset ve iktidar arasındaki ilişkiler 90’larda kalmış meseleler değil. Bu nedenle Pelikan Dosyası bugün de güncelliğini koruyor. Grisham, merak duygusunu yönetmeyi ve okuru son sayfaya kadar peşinden sürüklemeyi bilen bir yazar. Hukuki gerilimin öncü isimlerinden Grisham’ı okumak ve 90’ların atmosferine dönmek isteyenler için Pelikan Dosyası çok iyi bir seçenek.

Not: Şirket’i okurken Tom Cruise’un hayaletinden kurtulamayacağınız gibi, Pelikan Dosyası’nda da Denzel Washington size musallat olacak.