Seneler – Annie Ernaux

Son zamanların öne çıkan feminist yazarlarından Annie Ernaux, üzerinde uzun yıllar çalıştığı Seneler ile edebiyatta bir nevi devrim yaratan bir eser ortaya koyuyor.

1940’lı yıllardan 2000’lere uzanan bu yaşam öyküsünde yalnızca kendi deneyimlerini değil, küresel olarak tüm insanlığın yaşadıklarının kaydını tutuyor ve bunu yaparken fotoğraflar, şarkılar, gazete kupürleri, televizyon programları gibi unsurlardan yararlanıyor.

Bu romanda Annie Ernaux, kendi çocukluğundan günümüze kadar geçen zamanı, kendi deneyimlerini merkeze koyup çevreye doğru giderek, küresel bir bakışla, anlatıyor ve tarihin toplumsal bir kaydını tutuyor. Kadın kurtuluş hareketi, 68 kuşağı, Avrupa’da sağın yükselişi, göçmen sorunu, kapitalizmin yarattığı tüketim toplumu gibi konular hakkında aslında bizlerin de aşina olduğu birtakım gözlemlerde bulunarak bunları okuyucuya enfes bir dille aktarıyor.

Kadın olmak

Siyah beyaz bir fotoğrafına bakarken, utandığı kız çocuğu bedenini görüyor Ernaux ilk olarak. İçinde, kalın saç örgüleri ve kısa çoraplarından kurtulup naylon çoraplara geçerek bir kadın olma arzusu taşıyan ancak kadın olmanın ne demek olduğu konusunda da kafası karışık -veya toplum tarafından karıştırılmış- olan bir kız çocuğu kameraya gülümsüyor. Erkekleri hem merak ediyor hem de onlardan kendini olabildiğince uzak tutması gerektiğini düşünüyor. Bir yandan da onlara özeniyor, nitekim erkekler yadırganmadan küfür edebiliyor, ister sokakta ister evlerinde göz hapsine alınmıyorlar. Kız çocukları ise en mahrem anlarında bile tüm toplumun bakışlarını üzerlerinde hissediyor.

Roman ilerledikçe bu kız çocuğu değişen toplumla beraber yeni haklar elde ediyor, yeni metalara sahip oluyor. Modern yazarları okuması bile “ahlaksızlık” olarak damgalanan, bir evlilik yapıp ömür boyu bunu koruması gerektiği dikte edilen bu kız ileride evliliğini bitirip kendinden yaşça küçük bir erkekle ilişki yaşayacak kadar özgürleşiyor. Ancak toplum gözlerini üzerinden asla çekmiyor.

Bu, özellikle kadınların okurken çok tanıdık duygularla karşılaşacağını düşündüğüm bir tema romanda. Bizlere rol biçmekten asla usanmayan, bizleri hem erkek bakışına sunmaya hem de bundan dolayı suçlamaya devam eden toplum 20. yüzyılda olduğu kadar 21. yüzyılda da hayatlarımızın içinde. Kadının rolü nedir hakikaten? Mutlak özgürlük mümkün müdür? Anne olmak kendi hayatını bir kenara kaldırmak mı demektir? Okuma deneyimimiz boyunca tüm bunları düşünmeye itiyor Ernaux bizi.

Toplumun dönüşümü

Otobiyografik olarak nitelendirebileceğimiz Seneler, bütüncül bir bakış açısıyla toplumun yıllar içerisindeki değişimine de ayna tutuyor. Kırsaldan kente yapılan göçler, taze besinlerin yerini konservelerin alması, işçi ve öğrenci hareketleri, teknolojik gelişmelerin milenyuma yaklaştıkça ivme kazanması, reklamlar ve tüketici toplumunun yaratılması… Tüm bu değişimlere ayak uyduramayanların geride kalması da işleniyor aynı zamanda.

Coğrafyalar farklı da olsa dünya çapında benzer döngülerden geçtiğimizi, tüm bu yeniliklere rağmen birçok şeyin aynı kalmış olduğunu, gitgide mücadeleci bir toplumdan pasif ve kaderci bireylere dönüşümümüzü yavaş yavaş ve etkileyici bir biçimde bizlere sunuyor Annie Ernaux.

Bireycilikten tekrar küresel bir bilince geçiş yapmak adına atılması gereken ilk adım belki de kolektif bir tarih oluşturmak ve bunu okumaktır. Annie Ernaux, Seneler ile tam olarak bunu yapıyor. Bizlere de okuyup üzerine düşünmek kalıyor.

***

Özellikle sosyolojiye ilgi duyuyorsanız, Annie Ernaux’un tespitlerini detaylandırdığı röportajları da internet üzerinden bulup izlemenizi tavsiye ederim.

Siz bu kitabı okudunuz mu? En çok dikkatinizi çeken mesaj neydi? Yorumlarda paylaşır mısınız?

Annie Ernaux kimdir?

1940’ta, işçi sınıfına mensup bir ailede doğdu. Çocukluğunu Normandiya’da geçirdi. Edebiyat öğrenimi gördü ve uzun yıllar boyunca öğretmenlik yaptı. Sınıf atlama, evlilik, kadın özgürlüğü, cinsellik, kürtaj, hastalık, yaşlılık ve ölüm gibi meseleleri kendi deneyimleri üzerinden aktarırken, arka planda daima toplumsal yaşam ve onu oluşturan kültürel, siyasi, tarihi olaylara yer vererek, “toplumsal bellek” yazını olarak nitelenebilecek eserlere imza attı. Başta Renaudot ödülü olmak üzere birçok ödüle değer görüldü. (Can Yayınları)

Diğer kitap incelemelerini okumak için tıklayın.